«Φιλοσοφικοί κρημνοί» (α΄μέρος)

«Φιλοσοφικοί κρημνοί» (α΄μέρος)
3 Μαρτίου 2013
Πολιτισμός / Εκδόσεις    Ἀλεξάνδρου Στογιάνοβιτς, ὑποψήφιου διδάκτορα θεολογίας

57526_ava-justin-popovic_f

Σύντομη βιογραφία τοῦ ἁγ. Ἰουστίνου Ποποβιτς[1]

                  Ὁ ἅγ. Ἰουστῖνος Πόποβιτς γεννήθηκε στά Βράνια τό 1894, στή Νότια Σερβία, προερχόμενος ἀπό μία παραδοσιακή ἱερατική οἰκογένεια. Μόλις τελείωσε τό Ἐκκλησιαστικό Λύκειο Βελιγραδίου, ἄρχισε ὁ Α’ Παγκόσμιος πόλεμος, ἐνῶ κατά τήν ὑποχώρηση τοῦ Σερβικοῦ στρατοῦ διαμέσου τῆς Ἀλβανίας, μόνασε σέ κάτω ἀπό πολύ δύσκολες συνθήκες τό 1916 στή Σκόδρα. Ἀμέσως μετά οἱ κρατικές ἀρχές τόν ἔστειλαν νά σπουδάσει στήν Ὀξφόρδη, ὅμως τό διδακτορικό του τό ὑποστήριξε τελικά στήν Ἀθήνα τό 1926. Μέχρι τίς ἀρχές τοῦ Β’ Παγκόσμιου πολέμου δίδασκε στή Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Βελιγραδίου ὡς καθηγητής δογματικῆς. Δυστυχῶς ὅμως οἱ Γερμανοί κατακτητές τόν ἀπομάκρυναν ἀπό τό Πανεπιστήμιο, ἀντιμετωπίζοντάς τον ὡς ἐχθρό τους. Ὅταν ἦρθε τό κομμουνιστικό καθεστώς στή Σερβία, τόν ἀπομόνωσαν στή Μονή Τσέλιγιε (Κελλιά), ὅπου παρέμεινε ἔγκλειστος ἀπό τό 1948 ἕως τήν κοίμησή του τό 1979. Ἐπί κομμουνισμοῦ χαρακτηρίστηκε «ἐχθρός τοῦ λαοῦ» καί γι᾿ αὐτό, ὅσες φορές διέφυγε ἀπό τή Μονή Τσέλιγιε, ἡ κομμουνιστική Μυστική ὑπηρεσία προσπαθοῦσε νά τόν δολοφονήσει κρυφά στό Βελιγράδι. Ἐκεῖ ὁ ἅγ. Ἰουστῖνος ἐπεδίωκε νά ἔρθει σέ ἐπικοινωνία μέ ὁρισμένους ἐπισκόπους ὅσο συνεχιζόταν ἡ Μεγάλη Σύνοδος τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας. Πρέπει νά τονιστεῖ ὅτι ἡ ἐπιρροή του στήν πνευματική ἀφύπνιση τοῦ Σερβικοῦ λαοῦ μέσῳ τῶν πνευματικῶν τέκνων του, ἀλλά καί τῶν βιβλίων του, ὑπῆρξε τεράστια. Τά πιό γνωστά πνευματικά του τέκνα εἶναι οἱ σημερινοί ἀρχιερεῖς τῆς Σερβίας Ἀθανάσιος Γιέβτιτς, Ἀμφιλόχιος Ράντοβιτς, Εἰρηναῖος Μπούλοβιτς καί ἄλλοι. Ὁ ἅγ. Ἰουστῖνος ὑπῆρξε ἀσφαλῶς ὁ μεγαλύτερος δογματολόγος τοῦ Σερβικοῦ γένους, ἀλλά καί ἕνας ἀπό τούς μεγαλύτερους ὀρθοδόξους θεολόγους τοῦ 20ου αἰῶνα. Ἀκόμη ὁ Ἀββᾶς Ἰουστῖνος  θεωρεῖται ἀπό τούς καλύτερους ἑρμηνευτές τῶν ἔργων τοῦ Ντοστογιέφσκι. Ἐπιπλέον, πρέπει νά σημειώσουμε καί τή συμβολή του στό Φιλοσοφικό Σύλλογο τοῦ Βελιγραδίου ὡς ἱδρυτικό του μέλος. Τά ἅπαντα ἔργα του, πού ξεπερνοῦν τά 35 βιβλία, διαπραγματεύονται ἐπιτυχῶς ὅλες τίς πτυχές τῆς θεολογίας. Δίκαια, οἱ ἀγιορεῖτες Πατέρες τῆς ἐποχῆς του τόν ἀποκαλοῦσαν «ἡ συνείδηση τῆς Ὀρθοδοξίας». Τελικά, τό 2011 ὁ Ἀββᾶς Ἰουστῖνος ἀνακηρύχτηκε ἅγιος ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Σερβικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας[2].

2009415941Ava_-_1976

Ἐπιλογή τοῦ βιβλίου

                   Τό ἔναυσμα γιά τή μετάφραση τοῦ ἔργου τοῦ ἁγ. Ἰουστίνου Πόποβιτς ἦρθε ἀπό τή Μονή Χιλανδαρίου. Ἡ Ἀδελφότητα τῆς Μονῆς μοῦ ἔκανε τήν τιμή καί μοῦ ζήτησε νά μεταφράσω αὐτό τό βιβλίο.

Ἡ ἀπόφαση νά μεταφραστεῖ πρῶτο αὐτό τό βιβλίο ἔγινε λόγῳ τοῦ περιεχομένου του, τό ὁποῖο μᾶς φάνηκε πολύ ἐπίκαιρο, ἴσως καί πιό ἐπίκαιρο ἀπ᾿ ὅ,τι ἦταν ὅταν δημοσιεύτηκε, ὅπως θά ἐξηγήσουμε παρακάτω. Συνάμα, σύμφωνα μέ τή γνώμη τοῦ Σεβ. Μητρ. Μαυροβουνίου Ἀμφιλοχίου ὁ ὁποῖος ἔγραψε καί τόν ἐπίλογο γι᾿ αὐτήν τή μετάφραση, σ᾿ αὐτό τό βιβλίο ὁ ἅγ. Ἀββᾶς Ἰουστῖνος ἀποκαλύπτει μέ ἰδιαίτερο τρόπο τήν τριπλῆ του ἰδιότητα, δηλ., τοῦ φιλοσόφου, τοῦ θεολόγου καί τοῦ ποιητῆ. Ὁ συνδυασμός αὐτός, ὅπως παρατήρησε, «ἀποτελεῖ τό σπανιώτατο ἀλλά καί εὐωδέστατο ἄνθος πού θά μποροῦσε ἡ γῆ νά δώσει»[3].

Δομή καί περιεχόμενο τοῦ βιβλίου

                  Ὅσον ἀφορᾶ στή δομή τοῦ βιβλίου, πρέπει να σημειώσουμε ὅτι πρόκειται γιά συλλογή ἄρθρων ἀπό τά ὁποῖα τά πέντε ἔχουν ἤδη μεταφραστεῖ ἀπό τόν ἐπ. Ἀθανάσιο, πρώην Ἐρζεγοβίνης, πρίν ἀπό σαράντα περίπου χρόνια, καί δημοσιεύθηκαν τότε στό βιβλίο «Ἄνθρωπος καί Θεάνθρωπος»[4]. Δική μας δουλειά ἦταν ἡ μετάφραση τῶν ὑπολοίπων 18 ἄρθρων προκειμένου νά ἐκδοθεῖ ὁλόκληρο τό βιβλίο. Ὡς πρός τά περιεχόμενα, τό βιβλίο ἀποτελεῖται ἀπό τέσσερα κεφάλαια μέ τούς ἑξῆς τίτλους: α) Ἀγωνία τοῦ ομανισμοῦ, β) Σκότη καί χαρές τῆς ἐπίγνωσης καί τῆς αἴσθησης, γ) Νεροδεσιά, καί δ) Πένθη καί πόθοι. Πρέπει ἐπίσης νά τονιστεῖ ὅτι ὁ ἰδιαίτερος τίτλος τοῦ ἔργου δέν ἐπιλέχθηκε τυχαῖα ἀπό τόν Ἀββᾶ Ἰουστῖνο. Μέσα ἀπό τούς Φιλοσοφικούς κρημνούς ὁ Ἀββᾶς Ἰουστῖνος περιγράφει τίς ἐπικίνδυνες καί ἐπώδυνες προσπάθειες τοῦ ἀνθρώπου νά προσεγγίσει τήν ἀλήθεια τῶν πραγμάτων μέσα ἀπό τήν διάνοια, τά φυσικά γνωστικά ἀντικείμενα καί τίς ποικίλες ἐπιστημονικές μεθόδους καί καταλήγει μέ σαφήνεια πώς κάτι τέτοιο εἶναι ἀδύνατο νά συμβεῖ. Κάθε προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου νά ἀναρριχηθεῖ σ᾿ αὐτούς τούς κρημνούς προκειμένου νά φτάσει στήν κορυφή τῆς ἀλήθειας εἶναι ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΜΑΤΑΙΗ ἄν δέν ἔχει τή βοήθεια τοῦ Παντοδύναμου Θεοῦ. Ἡ γνώση τοῦ Θεοῦ (θεογνωσία) εἶναι ὑπερφυσική καί ἐπιτυγχάνεται μέ τή συνεργία τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό. Ὄργανο τῆς πίστης εἶναι ἡ κεκαθαρμένη καρδία πού ἐπιτρέπει τήν ἐνοίκηση τοῦ Ἀκτίστου.Ἐπιβάλλεται, λοιπόν, κάποιος νά βοηθήσει τόν ἄνθρωπο σ᾿ αὐτήν τήν προσπάθεια, Κάποιος δηλαδή πού ἤδη βρίσκεται στήν κορυφή. Ἡ ἀγωνία τοῦ Πόποβιτς γιά τό μέλλον τοῦ ἀνθρώπου εἶναι διάχυτη μέσα σέ ὅλο τό ἔργο του. Ὁ συγγραφέας μέ τό προφητικό του χάρισμα διαβλέπει τήν πνευματική ὀλίσθηση τοῦ σύγχρονου εὐρωπαίου πού παρασύρεται ἀπό τά ἐπιστημονικά ἐπιτεύγματα τῆς ἐποχῆς καί τά εἰδωλοποιεῖ. Γι᾿ αὐτό καί ο Ἀββᾶς Ἰουστῖνος, μέσα ἀπό τό ἔργο του, κάνει στήν οὐσία μία ἀξιοθαύμαστη καί πανέμορφη ἐξομολόγηση στόν οὐρανό καί στή γῆ. Συντετριμμένη ἡ ψυχή ἀπό τίς ἀνεπιτυχεῖς ὀρθολογικές μεθόδους οὑμανιστικῆς γνωσιολογίας ἐξαγορεύει τήν ἀνθρώπινη τραγικότητά του, «φῶτα καί σκοτάδια» τῆς γνώσης καί τῆς αἴσθησης, τούς «καημούς καί πόθους» του, τή φλογερή του πίστη στόν Θεάνθρωπο Χριστό. Καίοντας τήν ἄσβεστη κανδήλα του ἐνώπιον τῆς θαυμαστῆς προσωπικότητας τοῦ Θεανθρώπου Χριστοῦ, ἀντί γιά τό λάδι, σταλάζει ἀδιάλειπτα – καθώς ὁ ἴδιος τό ὁμολογεῖ – στάλα, στάλα τό ἴδιο τό αἷμα τῆς καρδιᾶς του, μιᾶς καρδιᾶς συνεπαρμένης ἀπό τά μυστήρια τῶν κόσμων τοῦ Θεοῦ[5].

Δυσκολίες τῆς μετάφρασης

                   Ὅπως διαπιστώνεται ἀπό τή σύντομη παρουσίαση τοῦ περιεχομένου τοῦ βιβλίου μπορεῖ κανείς νά παρατηρήσει ὅτι στό ἔργο ἀποδίδονται συχνά δύσκολα θεολογικά νοήματα μέ τή χρήση ὅρων καί ἀρχῶν τῆς θύραθεν παιδείας, γεγονός πού δυσκολεύει πολύ τό ἔργο τῆς μετάφρασης. Ὁ μεταφραστής καλεῖται νά ἔχει γνώσεις θεολογίας, φιλοσοφίας, ἀτομικῆς φυσικῆς, ἀστρονομίας, γεωλογίας και ἄλλων γνωστικῶν πεδίων.

Γενικά, μποροῦμε νά ποῦμε ὅτι τό βιβλίο εἶναι τό δυσκολώτερο ἀπό ὅλα τά βιβλία πού ἔγραψε ὁ ἅγ. Ἀββᾶς Ἰουστῖνος. Λόγῳ αὐτῆς τῆς δυσκολίας ἀπαιτεῖται ἄριστη γνώση τῆς ἑλληνικῆς καί τῆς σερβικῆς γλώσσας σέ περίπτωση πού κάποιος Ἕλληνας μεταφραστής ἀσχοληθεῖ μέ τό ἔργο του Ἁγίου. Γι᾿ αὐτό καί ἐγώ παρά τίς θεολογικές μου σπουδές σέ ἑλληνικό πανεπιστήμιο καί τήν ἐπαρκῆ γνώση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, χρειάστηκα τή συνδρομή ἑνός φιλολόγου γιά τήν ὁλοκλήρωση τοῦ έργου μου. Ἔτσι, μέ τήν προτροπή τοῦ ἐπ. Ἀθανασίου Γιέβτιτς, παρακάλεσα τόν π. Ἀθανάσιο Σιμωνοπετρίτη, ὁ ὁποῖος συνέταξε ὁλόκληρη ἀκολουθία τοῦ Ἁγίου, νά διορθώσει τά θεολογικά νοήματα τοῦ κειμένου. Στή συνέχεια ἀπευθύνθηκα στόν φιλόλογο κ. Λεωνίδα Χαριτίδη, μέ τόν ὁποῖο πέρασα πολλές ὧρες κάνοντας φιλολογικές ἐπεμβάσεις, προκειμένου νά γίνει ἡ μετάφραση ὅσο τό δυνατόν καλύτερη. Γι᾿ αὐτό τό λόγο, θά εἶμαι διαπαντός εὐγνώμων στόν π. Ἀθανάσιο Σιμωνοπετρίτη καί στόν κ. Λεωνίδα Χαριτίδη.


[1] Περί τοῦ βίου τοῦ ἁγ. Ἰουστίνου Πόποβιτς βλ. ἐκτενέστερα στό βιβλίο τοῦ συντάκτη «Δόγμα καί πνευματικότητα στή θεολογία τοῦ ἁγ. Ἰουστίνου Πόποβιτς», ἐκ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη 2011.

[2] Ὁ ἅγ. Ἰουστῖνος Πόποβιτς ἀνακηρύχτηκε ἅγιος στίς 29 Ἀπριλίου  τοῦ 2011, τριάντα ἕνα χρόνια μετά ἀπό τήν κοίμησή του. Ἡ τελετή τῆς ἀνακήρυξης ἔγινε στίς 2 Μαΐου στό μεγάλο καθολικό ναό τοῦ Ἁγίου Σάββα στό Βελιγράδι.

[3] Ἰουστίνου Πόποβιτς, Φιλοσοφικοί κρημνοί, ἐκ. Θαβώρ, Ἱερά Μονή Χιλανδαρίου 2010, σ. 314.

[4] Ἰουστίνου Πόποβιτς, Ἄνθρωπος καὶ Θεάνθρωπος, μετάφραση ἱερομονάχου Ἀθανασίου Γιέβτιτς, ἐκ. Ἀστήρ, Ἀθήνα 1969.

[5] Ἰουστίνου Πόποβιτς, Φιλοσοφικοί κρημνοί, ὅπ. παρ., σ. 313.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: