Αρχείο για Ιουλίου, 2013

Η «φιλοκαλική Αναγέννηση» και η επίδρασή της στην Ορθόδοξη Ευρώπη Τρίτη, 30 Αύγουστος 2011 07:00Γραπτός Λόγος

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 29, 2013 by aretimaurogianni

Η «φιλοκαλική Αναγέννηση» και η επίδρασή της στην Ορθόδοξη Ευρώπη

Τρίτη, 30 Αύγουστος 2011 07:00Γραπτός Λόγος
E-mailΕκτύπωσηPDF
 
inShare

Γιώργος Καραμπελιάς

Οι Κολυβάδες επανενεργοποίησαν ένα σημαντικό ιδεολογικό και πολιτισμικό ρεύμα του οποίου οι επιδράσεις ξεπερνούν τα όρια του ελληνικού χώρου και φθάνουν στη Ρωσία, μέσω μιας διαφορετικής «αναγέννησης», την οποία φαίνεται να αγνοούν ή να παρασιωπούν οι ιστορικοί μας, της «Φιλοκαλλικής Αναγέννησης». Πράγματι η επίδραση των Κολυβάδων στην διαμόρφωση της ιδεολογίας του σλαβόφιλου και αντιδυτικού πνεύματος, σε όλο τον ορθόδοξο χώρο και κατεξοχήν στη Ρωσία, αποσιωπάται συστηματικά  και παραμένει άγνωστη…

Η έκδοση από τον Μακάριο Νοταρά και τον Νικόδημο Αγιορείτη της Φιλοκαλίας, μια συλλογής μεταφρασμένων στα νεοελληνικά κειμένων των Πατέρων της εκκλησίας, που έως τότε κείτονταν ξεχασμένοι σε παλιά χειρόγραφα στο Άγιο Όρος και αλλού, υπήρξε τουλάχιστον ισάξιας σημασίας με την έκδοση των αρχαίων ελληνικών κειμένων από τον Κοραή και τον Δούκα. Εγκαινίαζε μια πνευματική παράδοση που στη νεώτερη Ελλάδα επανεύρισκε το νήμα του ριζικού αντιδυτικισμού, εκεί που το είχε αφήσει ο Γρηγόριος ο Παλαμάς και έτσι θεμελίωνε μια παράδοση που περνώντας από τον Παπουλάκο και τον Παπαδιαμάντη, θα φθάνει μέχρι τη σύγχρονη Νέο-ορθοδοξία. Έριχνε πνευματικές γέφυρες προς τον ορθόδοξο κόσμο των Βαλκανίων και της Ρωσίας, που σε μεγάλο βαθμό είχαν διακοπεί μετά  την Άλωση, φθάνοντας μέχρι τον Ντοστογιέφσκυ, τον Μπερντιάγιεφ και τη σύγχρονη ρώσικη σχολή.
Δεν είναι προφανώς τυχαίο πως η πνευματική αναγέννηση του ελληνισμού είναι σφαιρική και  καθολική, δεν κατευθύνεται μόνο προς την παιδεία του Διαφωτισμού, προς την επιστροφή στους Αρχαίους Έλληνες, αλλά επεκτείνεται και στην «επιστροφή» στους Πατέρες της Εκκλησίας και την πνευματική παράδοση του Βυζαντίου.
Αυτό το πνευματικό γεγονός, που παρασιωπήθηκε συστηματικά, απορρίπτει την κοινωνία και τις ιδεολογικές αρχές του αναπτυσσόμενου δυτικού κόσμου και κηρύττει την επιστροφή σε έναν κόσμο που θα διαπνέεται από τις παλιές αξίες του Βυζαντίου και του ορθόδοξου μοναχισμού. Αυτό το πνευματικό ρεύμα δεν θα περιοριστεί, όπως μπορούμε να πιστέψουμε με μια πρώτη ανάγνωση, στο κίνημα του Παπουλάκου, ή το θρησκευτικό-πολιτικό κίνημα του Απόστολου Μακράκη. Θα προσελκύσει ή θα επηρεάσει προσωπικότητες όπως ο Κολοκοτρώνης –που φυλακίστηκε για συνομωσία–, ο Νικηταράς –που υπήρξε μέλος της «Φιλορθόδοξης Εταιρείας» και διώχθηκε ως συνωμότης– και ο Μακρυγιάννης, και θα έχει ως πνευματικό του τέκνο τους δύο σημαντικότερους νέο-έλληνες πεζογράφους, τον… Μακρυγιάννη και τον Παπαδιαμάντη.
Και όμως ένα τέτοιο ρεύμα, το μοναδικό που στη νεοελληνική ιστορική διαδρομή που θα επιδράσει καθοριστικά και εκτός Ελλάδας, και μάλιστα σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο, θα παραμένει άγνωστο και θα αποσιωπάται. Γιατί δεν διαθέτουμε, ιδιαίτερα στους τομείς των κοινωνικών επιστημών, μια διανόηση που να μελετάει τα ελληνικά φαινόμενα. Η διανόηση στις κοινωνικές επιστήμες μεταφέρει, αναπαράγει, αλλά σπανίως παράγει.
Στην περίοδο που πραγματευόμαστε η επίδραση των Κολλυβάδων και του κινήματος τους θα είναι αποφασιστική. Ο κυριότερος αγωγός του θα είναι ο Παΐσιος Βελιτσκόφσκι, Ουκρανός μοναχός, που έμεινε για πάνω από εικοσιπέντε χρόνια στο Άγιο Όρος, από το 1746 έως το 1763, και αφού έμαθε τα ελληνικά ήρθε σε επαφή με τα κείμενα των Πατέρων και των ησυχαστών. Στη συνέχεια μαζί με εξηντατέσσερεις μοναχούς μολδοσλαβικής καταγωγής επέστρεψαν στη Ρουμανία όπου, με την βοήθεια του ηγεμόνα Κωνσταντίνου Μουρούζη, ανέδειξαν την μονή Νεάμτσου σε κέντρο του ορθόδοξου μοναχισμού, η οποία διέθετε σχολή ελληνικής γλώσσας και ανέλαβε την μετάφραση τόσο της Φιλοκαλίας στα σλαβονικά όσο και πολλών άλλων κειμένων. Η μονή Νεάμτσου επέβαλε παράλληλα και μια μορφή μοναστικού κοινοβίου, με βάση τα πρότυπα του Αγίου Όρους, όπου ίσχυε η απόλυτη κοινοκτημοσύνη, η νοερά προσευχή και η από κοινού μελέτη των έργων των πατερικών κειμένων. Στον αρχόμενο 19o αιώνα η ρωσική μονή Όπτινα, μια από τις τουλάχιστον 103 ρωσικές μονές που ακολουθούσαν τη σχολή του Παϊσίου, στελεχωμένη με μαθητές του, μεταβλήθηκε στο κέντρο της εισαγωγής στη Ρωσία της Φιλοκαλίας και των κειμένων της ελληνικής ορθόδοξης παράδοσης. Η μονή της Όπτινα αποτέλεσε και την έδρα ορισμένων από τους μεγαλύτερους στάρτσκι της ρωσικής παράδοσης τον 19o αιώνα, όπως του Μακάριου και του Αμβρόσιου. Όταν ο φιλόσοφος Ιβάν Βασίλιεβιτς Κιρεγέφσκι (1806-1856), που είχε χρηματίσει μαθητής του Σέλλινγκ και του Σλεϊερμάχερ στη Γερμανία, έλθει σε επαφή με τον «στάρετς» Μακάριο της Όπτινα θα πραγματοποιηθεί η μετάβαση από το πεδίο της θρησκείας στη φιλοσοφία. Ο Κιρεγέφσκι μαζί με τον φίλο του και ομοϊδεάτη Xομιακώφ θα θεωρηθούν οι ιδρυτές του ρεύματος των σλαβοφίλων. Το κύριο έργο του Κιρεγέφσκι και του Μακάριου θα είναι η έκδοση των σλαβονικών μεταφράσεων του Βελιτσκόφσκι των κειμένων των Ελλήνων πατέρων καθώς και νέων στα ρωσικά,. Ανάμεσα στα άλλα έργα που εξέδωσαν ήταν και εκείνο του Αρχιεπισκόπου Νικηφόρου Θεοτόκη, Τέσσαρες κατηχητικοί λόγοι προς μοναχήν, το οποίο εξεδόθη σε δύο εκδόσεις το 1848 και το 1849, στη μετάφραση του Βελιτσκόφσκι.

Η απόπειρα μιας «ανατολικής οδού» προς τη νεωτερικότητα
Το λεγόμενο ρεύμα των «σλαβοφίλων», που θα συκοφαντηθεί ως «σκοταδιστικό» σε ό,τι αφορά στους ιδρυτές του, τους Ακσάκωφ, Κιρεγέφσκι και Χομιακώφ, θα επιχειρεί μία σύζευξη της ρώσικης και ορθόδοξης ταυτότητας με την νεωτερικότητα και την παγκοσμιότητα. Μάλιστα οι περισσότεροι από τους επιφανείς οπαδούς του χρημάτισαν ενθουσιώδεις οπαδοί του Χέγκελ και του Σέλλινγκ. Ο Αλεξέι Στεπάνοβτς Χομιακώφ (1804-1860) που ανάμεσα στους δασκάλους του περιλαμβανόταν και ένας Έλληνας λόγιος, επέκρινε τον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό, θεωρώντας τους ως παραλλαγές της ίδιας κοσμοθεωρίας. Το όραμά του ήταν μια οργανική κοινωνία-κοινότητα, που θα συνδυάζει την ελευθερία και την αναγκαιότητα-συνεργασία και αποδιδόταν με έναν όρο που έγινε πασίγνωστος στη συνέχεια, «σομπορνόστ», (αλληλεγγύη και ομοφωνία ταυτόχρονα). Ο Κιρεγέφσκι όπως και ο Χομιακώφ θα καταδιωχθούν από το ρωσικό καθεστώς. Για τον Κιρεγέφσκι η δυτική φιλοσοφία οδηγείται σε ένα αδιέξοδο. Απέναντι σε αυτό το διέξοδο ο «καλλιεργημένος Ρώσος θα βρει στα βάθη μιας ιδιαίτερης φιλοσοφίας, που παραμένει ζώσα στην φιλοσοφία των αγίων της εκκλησίας, τις πιο ολοκληρωμένες απαντήσεις». «Στην παλιότερη ζωή της πατρίδας του, θα του δοθεί η δυνατότητα να κατανοήσει την ανάπτυξη ενός άλλου πολιτισμού».
Ο μεγάλος Ρώσος ιστορικός Ριαζανόφσκυ θα δείξει πως οι «σλαβόφιλοι δημιούργησαν έναν ορθόδοξο και ρωσικό αυθεντικό ρομαντισμό. Οι απόψεις του Χομιακώφ αποδίδονται με τον καλύτερο τρόπο στην ακόλουθη περιγραφή του Α. Οσσίπωφ:
Ο Χομιακώφ θέλει μονίμως να υποδεικνύει ότι η Εκκλησία είναι ένας ζωντανός οργανισμός και όχι ένας μηχανισμός, ένα ζωντανό σώμα, που αποτελείται από ένα άπειρο πλήθος κυττάρων ομοουσίων μεταξύ τους και όχι από ένα εξωτερικό άθροισμα ταυτόσημων στοιχείων, ακόμα και εάν έχουν συναρθρωθεί αρμονικά. Σε αυτή την ιδέα ο Χομιακώφ και όλοι οι ομοϊδεάτες του διαβλέπει τη λύση ενός από τα σημαντικότερα κοινωνικά και θεολογικά προβλήματα, αυτό της ελευθερίας του ατόμου μέσα στην κοινωνία […]
Ο Χομιακώφ επιμένει διαρκώς πάνω στην προτεραιότητα της αγάπης, στην θεμελιώδη σημασία της για όλες τις όψεις της ζωής της Εκκλησίας και της κοινωνίας […] Η αλήθεια δεν αποκαλύπτεται ούτε στον αυτόνομο, ανεξάρτητο χριστιανό, ούτε στην κοινωνία, ούτε στην μεγαλοφυΐα, αλλά στον αμοιβαίο έρωτα, δηλαδή στην αγία και καθολική Εκκλησία.
Σε ότι αφορά στους μεγάλους Ρώσους συγγραφείς του 19ου αιώνα, εδώ η επίδραση της ορθόδοξης παράδοσης θα είναι άμεση. Στη μονή της Όπτινα θα συχνάζουν οι συγγραφείς Νικολάϊ Γκόγκολ και, ο Κωνσταντίν Λεόντιεφ, που θα γίνει μοναχός στο τέλος της ζωής του, ο Λέον Τολστόϊ, ο Βλαντιμίρ Σολοβιώφ. Όσο για τον Ντοστογιέφσκι, όχι μόνο θα επηρεαστεί βαθύτατα από το πνεύμα της Φιλοκαλίας και από τους στάρτσκι της Όπτινα, Μακάριο και Αμβρόσιο, αλλά θα τους μεταβάλει, και σε ήρωες των βιβλίων του και σε πρότυπο του στάρετς Ζωσιμά των Αδελφών Καραμαζώφ.
Δυστυχώς δεν μπορούμε εδώ να επεκταθούμε περισσότερο πάνω στην επίδραση, άμεση και έμμεση, τόσο του εθνικο-απελευθερωτικού και διαφωτιστικού ρεύματος και των Κολυβάδων στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά ελπίζουμε ότι υπογραμμίσαμε τουλάχιστον μια αγνοημένη παράμετρο ιδιαίτερα σημαντική για την ελληνική πνευματική ζωή· ίσως επρόκειτο για την τελευταία φορά που η ελληνική οικουμένη θα επιδράσει τόσο ουσιαστικά στον γεωπολιτικό και πολιτισμικό της περίγυρο.

* Απόσπασμα από το ανέκδοτο (τότε) βιβλίο του συγγραφέα: Η Ελληνική Αναγέννηση, 1700-1922, Μέρος Α΄ Ο φωτισμός και η παλιγγενεσία (1700-1821). Αναδημοσίευση από το αφιέρωμα «Το πνευματικό κίνημα των Κολλυβάδων», στο περιοδικό “Πειραϊκή Εκκλησία”, τχ 205, Ιούνιος 2009.

Πρώτη διαδικτυακή ανάρτηση: Αντίφωνο

  • Προσθήκη νέου
  • Αναζήτηση
  • RSS
Σχόλια (51)

30-08-2011 08:56 |94.68.98.xxx| Theo  – Φιλοκαλία, πρωτότυπο κείμενο και μετάφρασή του

Σε λίγες γραμμές λέει πολλά το παράθεμα του Καραμπελιά. Πολύ σωστά επισημαίνει τη μάλλον ύποπτη αποσιώπηση του λεγόμενου «κολλυβαδικού» κινήματος από τους σύγχρονούς μας ιστορικούς και διανοητές.

Μόνο που περιέχει ένα σοβαρό λάθος: Η Φιλοκαλία δεν είναι «μια συλλογή μεταφρασμένων στα νεοελληνικά κειμένων των Πατέρων», αλλά η ανθολόγηση και έκδοση αυτών των κειμένων στο πρωτότυπο. Η νεοελληνική μετάφρασή τους ακολούθησε πολύ αργότερα, τη δεκαετία του ’80, από ένα δικαστικό, τον Αντώνιο Γαλίτη.

Θα επισημάνω επίσης ότι η σημασία της είναι πολύ μεγαλύτερη από την έκδοση των αρχαίων ελληνικών κειμένων από τον Κοραή και τον Δούκα. Διότι τα αρχαία ελληνικά κείμενα είχαν εκδοθεί στη Δύση ήδη από την Αναγέννηση. Απλώς, ο κύκλος Κοραή-Δούκα τα έκανε περισσότερο προσιτά με τις νέες εκδόσεις τους. Ενώ οι άγιοι Νικόδημος και Μακάριος εξέδωσαν κείμενα παντελώς άγνωστα σχεδόν, γνωστά μόνο στους λίγους που είχαν πρόσβαση στα χειρόγραφα κάποιων μοναστηριακών βιβλιοθηκών. (Για τη σημασία όχι μόνο της Φιλοκαλίας, αλλά και των άλλων εκδόσεων του αγίου Νικοδήμου για την εποχή του και την εποχή μας, βλ. το άρθρο μου «Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και η πνευματική κληρονομιά του» εδώ, στο «Αντίφωνο».)

Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι δύο τάσεις της πνευματικής αναγέννησης του Ελληνισμού (σφαιρική και καθολική, τη χαρακτηρίζει ο Καραμπελιάς) άλλοτε συμπορεύονται (είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί από τους εκπροσώπους του νεοελληνικού Διαφωτισμού είναι κληρικοί) κι άλλοτε συγκρούονται σφοδρά. Οι μεταξύ τους σχέσεις είναι κάτι που χρήζει περαιτέρω μελέτης και έρευνας με νηφαλιότητα και γνώση των πηγών και των ιστορικών δεδομένων της εποχής.

Advertisements

ευροθεολογία: Εγκέφαλος και πνευματκή εμπειρία

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 29, 2013 by aretimaurogianni

ευροθεολογία: Εγκέφαλος και πνευματκή εμπειρία

 
 
 

Τα τελευταία χρόνια μια σειρά πειραμάτων έχει καταδείξει ότι πολλές από τις θεωρούμενες ως «υπερφυσικές» εμπειρίες των ανθρώπων σχετίζονται άμεσα με υπολειτουργία ή δυσλειτουργία συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών. Η ερευνητική και ερμηνευτική αυτή απόπειρα ονομάζεται συμβατικά «Νευροθεολογία» (Neurotheology) ή «Βιοθεολογία» (Biotheology) και εύλογα θεωρείται ότι δυναμιτίζει μια από τις σημαντικότερες θεωρούμενες ως αποδείξεις για την ύπαρξη του θεϊκού κόσμου: την πνευματική εμπειρία.

Έτσι, για παράδειγμα, έχει γίνει υποβολή οραμάτων σε εθελοντές με τον ερεθισμό συγκεκριμένων εγκεφαλικών κέντρων, όπως οι κροταφικοί λοβοί.
Ομοίως, ο νευρολόγος Olaf Blanke και οι συνάδελφοι από τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Γενεύης και της Λωζάνης ανακάλυψαν ότι η ηλεκτρική διέγερση της γωνιακής έλικας (angular gyrus) μπορεί να προκαλέσει την ψευδαίσθηση της εξωσωματικής εμπειρίας.
Εξάλλου, στο βιβλίο του Μάθιου Άλπερ «Ο Θεός στον εγκέφαλο» (μια αθεϊστική μελέτη με δαρβινικές αναφορές, εκδ. Αβγό) βρίσκουμε μια σύνοψη σχετικών παρατηρήσεων:
Το 1997 Ιάπωνες ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι επαναλαμβανόμενοι ρυθμοί διεγείρουν τον υποθάλαμο του εγκεφάλου προκαλώντας συναισθήματα γαλήνης ή διέγερσης. Έτσι ίσως εξηγείται γιατί ο χορός και οι ψαλμοί χρησιμοποιούνται ως πρόξενοι τέτοιων υπερβατικών συναισθημάτων σε πολλές θρησκείες και αιρέσεις (όχι στον αρχαίο και στον ορθόδοξο χριστιανισμό).
 
 
 
Επίσης, χρησιμοποιώντας υπολογιστική τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων σε βουδιστές μοναχούς που διαλογίζονταν, οι Άντριου Νιούμπεργκ και Γιουτζίν Ντ’ Ακουίλι του πανεπιστημίου της Πενσιλβανίας διαπίστωσαν ότι κατά τη διάρκεια του διαλογισμού και των υπερβατικών εμπειριών που τον συνόδευαν, υπήρξε σημαντική αλλαγή στη νευρική δραστηριότητα του μετωπιαίου και του βρεγματικού λοβού, πτώση της ροής αίματος στην αμυγδαλή κ.λ.π., πράγματα που έχουν ως συνέπειες ψευδή «πνευματικά» αισθήματα, όπως η γαλήνη, η αίσθηση της υπέρβασης του χώρου και του χρόνου, η αίσθηση της ένωσης με «όλα τα όντα», της εμπειρίας που δεν περιγράφεται επαρκώς κ.τ.λ.
Πειράματα του δρος Β. Σ. Ραματσάντραν του πανεπιστημίου του Σαν Ντιέγκο με ασθενείς που πάσχουν από επιληψίας που περιλαμβάνει δραστηριότητα στους κροταφικούς λοβούς απέδειξαν ότι βιώνουν μια «θρησκευτική παραφορά» πριν από κάθε κρίση, ανάλογη με αυτήν που περιγράφει ο Φ. Ντοστογιέφσκι στον «Ηλίθιο».
 
Μερικά πρώτα σχόλια
 
Η εξωσωματική εμπειρία [για την οποία κλικ εδώ] και η χρήση του ρυθμού και άλλων μέσων πρόκλησης «πνευματικού βιώματος» δεν περιλαμβάνονται στα ενδιαφέροντα του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού. Αντίθετα, απορρίπτονται ως φαινόμενα και πρακτικές ύποπτης εγκυρότητας και συνεπώς επικίνδυνες για την αληθινή πνευματική πρόοδο του ανθρώπου, δηλαδή την ένωσή του με το Θεό. Στο χριστιανισμό σκοπός δεν είναι η βίωση εμπειριών, αλλά η πρόοδος σε μια πορεία αγάπης, που αρχίζει από την «κάθαρση της καρδιάς» και προχωρεί στο «φωτισμό του νου» και τη «θέωση» (ένωση με τις άκτιστες ενέργειες του Θεού).
Η «κάθαρση της καρδιάς» είναι η κατάσταση, που επιτρέπει στον άνθρωπο να αγαπά όλο τον κόσμο, ακόμη και τους εχθρούς του. «Αγαπά» σημαίνει να χαίρεται όταν χαίρονται ή προοδεύουν και να λυπάται όταν πονούν ή παρακμάζουν. Η αγάπη αυτή δεν είναι συναισθηματική αντίδραση, αλλά συνειδητά αποφασισμένη δεξίωση του άλλου ως αδελφού στο πνευματικό κέντρο του ανθρώπου (το οποίο αγνοεί η δυτική ψυχολογία), που οι Πατέρες της Εκκλησίας ονομάζουν «καρδία» και ακριβέστερα «βαθεία» ή «νοερά» καρδία. Ολόκληρη η εκκλησιαστική ζωή και η ασκητική προσπάθεια των χριστιανών, λαϊκών και κληρικών ή μοναχών, όπως τη διδάσκει η αρχαία και η ορθόδοξη παράδοση (νηπτική παράδοση), δεν αποσκοπεί σε μια αυτόματη ηθικιστική σωτηρία ως εύνοια του Θεού, στα πρότυπα της εύνοιας των μεσαιωνικών βασιλέων, αλλά στην προσέλκυση της θείας χάριτος, που θα ενισχύσει τον άνθρωπο, ανάλογα με την πρόθεσή του (όχι με την πίστη του), στην υπεράνθρωπη προσπάθειά του για επίτευξη αυτής της «υπερφυσικής» σχέσης με τους άλλους. Αυτή είναι και μία ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο «μυστικισμό» του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού και στο μυστικισμό των διαφόρων θρησκειών ή αιρέσεων.
Κατά τους αρχαίους και τους ορθόδοξους Πατέρες της Εκκλησίας, ο άνθρωπος, από την αρχή της δημιουργίας του, έχει εγγενή προδιάθεση στροφής προς το Θεό και τάσης για ένωση με Αυτόν. Εκτροπή αυτής της τάσης προς «αυτοθέωση» (θέωση διά των δικών του δυνάμεων, αντί για το σωστό τρόπο, την κάθαρση της καρδιάς) αποτέλεσε και το προπατορικό αμάρτημα, που επαναλαμβάνεται σε κάθε γενιά (η σεξουαλική ερμηνεία του είναι άγνωστη στην αρχαία Εκκλησία –τουλάχιστον της ανατολής– καθώς και στην ορθόδοξη).
Οι παλαιοί Πατέρες φυσικά δεν είχαν τις δικές μας γνώσεις νευροφυσιολογίας ή γενετικής, γνώριζαν όμως την αλληλεξάρτηση ψυχής και σώματος και δε θα τους προκαλούσε έκπληξη η διαπίστωση ότι ψευδείς πνευματικές εμπειρίες προκαλούνται από συγκεκριμένα «πάθη» εγκεφαλικών περιοχών. Θα παρατηρούσαν όμως ότι:
α) Η ύπαρξη ψευδών πνευματικών εμπειριών είναι κάτι γνωστό στο χριστιανισμό ήδη από την αρχή της ύπαρξής του, καθώς οι πρώτοι χριστιανοί ζούσαν ανάμεσα σε πολλές ομάδες «ενθουσιαστών» (που «ενθουσιάζονταν», δηλαδή «γίνονταν ένθεοι», με τεχνητούς τρόπους), ενώ συχνά ξεπηδούσαν καινούργιες, όπως οι μεσσαλιανοί (= προσευχόμενοι). Όμως η ύπαρξη ψευδών πνευματικών εμπειριών δεν αποκλείει εξορισμού να υπάρχουν και αληθινές πνευματικές εμπειρίες.
β) Η χριστιανική προσευχή δεν είναι διαλογισμός, εκτός από περιθωριακές καταστάσεις εκτροπής, που διαμορφώθηκαν στη δύση κατά τα νεώτερα χρόνια. Συνεπώς, τα συμπεράσματα, στα οποία οδηγεί η έρευνα και ο πειραματισμός σε ανθρώπους που διαλογίζονται, δεν είναι επιστημονικά σωστό να επεκτείνονται αυτονόητα στις πνευματικές εμπειρίες των χριστιανών. Θα πρέπει να γίνουν έρευνες σε χριστιανούς, που βιώνουν πνευματικές εμπειρίες, και μάλιστα σε έμπειρους ησυχαστές μοναχούς, όχι σε οποιονδήποτε μέσο πιστό που επιχειρεί να προσευχηθεί.
Επίσης, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι στον ορθόδοξο χώρο τα αποτελέσματα της «Νευροθεολογίας» έχουν γίνει αποδεκτά χωρίς πρόβλημα. Μια συνοπτική αποτίμησή τους από ορθόδοξη σκοπιά βλ. π.χ. στην εισήγηση του παιδοψυχολόγου και παιδοψυχίατρου π. Βασιλείου Θερμού «Εμπειρίες σε αιρέσεις και σέκτες – ψυχολογική θεώρηση», την οποία βλ. και εδώ.
Χαρακτηριστικά του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος
Ας έρθουμε τώρα στο βασικό ζήτημα που μας απασχολεί. Οι ερευνητές της «Νευροθεολογίας» αγνοούν εντελώς το πνευματικό βίωμα στο χώρο του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού. Γνωρίζουν μόνο διάφορες εκδοχές του δυτικού χριστιανισμού, τη γνησιότητα των οποίων απορρίπτουν, αλλά οι οποίες έχουν μελετηθεί και αξιολογηθεί και στον ορθόδοξο χώρο προ πολλού.
Φυσικά, πρέπει να πω ότι και στο χώρο του μυστικισμού της άπω ανατολής υπάρχουν καταγραφές πνευματικών εμπειριών που δεν ερμηνεύονται επαρκώς με τα νευρολογικά πειράματα, π.χ. αστρικά ταξίδια ή αναμνήσεις «προηγούμενων ζωών». Οι ερευνητές μας δεν φαίνεται να έχουν ασχοληθεί σοβαρά με αυτές, επαναπαυόμενοι στα συμπεράσματα μελετών που έγιναν σε συνθήκες εργαστηρίου. Ταξίδεψαν όμως στο Θιβέτ; Επισκέφτηκαν κανένα άσραμ; Προσωπικά, ομολογώ ότι θα με ενδιέφερε πάρα πολύ να γνώριζα αν κάποιος έχει μελετήσει στα σοβαρά (δηλ. επιτόπου) την αξιοπιστία των μυστικιστών της άπω ανατολής και με ποιο τρόπο την αναίρεσε. Αν όμως δεν την έχει μελετήσει καθόλου, τότε φοβούμαι πως οποιοσδήποτε σοβαρός βουδιστής ή ινδουιστής θα μπορούσε να γράψει ανάλογα σχόλια με τα δικά μου.
Στην ορθόδοξη βιβλιογραφία (αναφέρω παρεμπιπτόντως) υπάρχουν συγκεκριμένες επιτόπιες μελέτες του μυστικισμού της άπω ανατολής. Αναφέρω από μνήμης το «Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος» του π. Σεραφείμ Ρόουζ (όπου δημοσιεύονται και μελέτες τρίτων, μεταξύ των οποίων και πρώην ινδουιστών [ολόκληρο εδώ]) και το «Οι γκουρού, ο νέος και ο γέροντας Παΐσιος» του Διονυσίου Φαρασιώτη, όπου (παρά τον «αδόκιμο» επιστημονικά τίτλο) δημοσιεύονται οι μακροχρόνιες έρευνες του συγγραφέα, ο οποίος πίστεψε στον ινδουισμό, μυήθηκε σ’ αυτόν και ταξίδεψε στις πηγές του.
 
 
 
Ωστόσο, η περίπτωση αυτή δεν με αφορά. Στο παρόν σημείωμα θα επιχειρήσουμε να αναφέρουμε εντελώς περιληπτικά κάποια χαρακτηριστικά του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος, που φαίνεται να αντιβαίνουν στις ερμηνείες της «Νευροθεολογίας».
 
Χαρακτηριστικά του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος

1. Η ορθόδοξη πνευματική εμπειρία βιώνεται όχι μόνο κατά την ώρα της προσευχής, αλλά και κατά τη διάρκεια της κοινής καθημερινότητας. Μπορεί δε να διαρκεί μέρες, κατά τις οποίες ο άνθρωπος έχει πλήρη διαύγεια και ασχολείται με τις συνηθισμένες του ασχολίες, ευρισκόμενος συγχρόνως εντός της θείας χάριτος. Τέτοιες περιπτώσεις καταγράφονται π.χ. στους βίους αγίων όπως οι Αντώνιος του Βορόνεζ, Σεραφείμ του Σάρωφ, Παΐσιος ο Αγιορείτης, Σωφρόνιος του Έσσεξ (πολύμηνο βίωμα) κ.π.ά.
Μπορεί επίσης να συμβεί σε άνθρωπο που δε γνωρίζει καθόλου την ορθοδοξία, όπως ο Αμερικανός βουδιστής ιερέας Νείλος Στράικερ, που, μετά από ένα πολυήμερο ορθόδοξο πνευματικό βίωμα, ερεύνησε την ορθοδοξία και έγινε ορθόδοξος (βλ. την περίπτωσή του εδώ).
2. Πάρα πολλές φορές ανύποπτοι τρίτοι έχουν γίνει μάρτυρες και κοινωνοί του πνευματικού βιώματος ενός αγίου. Τέτοιες περιπτώσεις καταγράφονται από την αρχαιότητα, στους βίους αγίων όπως ο μέγας Αρσένιος, ο μέγας Βασίλειος, ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος, αλλά και ο Παύλος της Ομπνόρα, ο Σεραφείμ του Σάρωφ, ο Αντώνιος του Βορόνεζ, ο Παΐσιος ο Αγιορείτης κ.π.ά. Τέτοιες εμπειρίες καταγράφονται και στο βιβλίο του καθηγητή του παν/μίου του Μέιν (και μελετητή της ορθόδοξης πνευματικότητας) Κυριάκου Μαρκίδη «The Mountain of Silence» («Το όρος της σιωπής», εκδ. Διόπτρα).

 
Ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ σκεπάζει με το θείο Φως το Νικόλαο Μοτοβίλωφ. Απόσπασμα από το διάλογο των δύο αντρών (που τον κατέγραψε ο ίδιος ο Μοτοβίλωφ και τον κατέθεσε στο μητροπολίτη της Αγ. Πετρούπολης Ισίδωρο τον Αύγουστο του 1861), εδώ [η φωτο από εδώ].
Πρό(σ)κληση για ΕΡΕΥΝΑ

 Φυσικά τα παραπάνω, όπως και τα επόμενα, δεν «αποδεικνύουν» τίποτε. Όποιος θέλει μπορεί εύκολα να τα αρνηθεί, χαρακτηρίζοντάς τα ψεύδη και μύθους. Από καθαρά επιστημονική σκοπιά όμως, κάτι τέτοιο δεν είναι συνετό. Το επιστημονικά σωστό είναι η διερεύνηση των μαρτυριών και μάλιστα με συμμετοχική παρατήρηση.

Η σχετική έρευνα θα μπορούσε να γίνει οπουδήποτε (άνθρωποι με υψηλά βιώματα ορθόδοξης πνευματικότητας μπορεί να ζουν και στη γειτονιά σας), όμως τα πιο κατάλληλα μέρη ασφαλώς είναι οι χώροι όπου κατά τεκμήριο παρατηρείται εντονότερη πνευματική αναζήτηση, δηλαδή τα μεγάλα ορθόδοξα μοναστικά κέντρα, όπως ο Άθως, το Σινά, τα μεγάλα ρωσικά μοναστικά κέντρα του Κιέβου, της Όπτινα, του Ντιβέγεβο κ.λ.π. Για τον ερευνητή που δραστηριοποιείται στην αγγλόφωνη δύση, κατάλληλη αφετηρία νομίζω πως θα ήταν η μονή του Τιμίου Προδρόμου στο Έσσεξ της Αγγλίας (Stavropegic Monastery to St John the Baptist, Essex), η μονή του αγίου Αντωνίου στην Αριζόνα (St Anthony’s Greek Orthodox Monastery), η Αδελφότητα του αγίου Γερμανού της Αλάσκας στην Καλιφόρνια (St. Herman of Alaska Bratherhood, Platina, California), ενώ ίσως θα ήταν χρήσιμη μια επαφή με τον π. Πήτερ Γκίλκουιστ (fr Peter Gillquist) και τους συντρόφους του της «Ευαγγελικής Ορθόδοξης Ιεραποστολής της Αρχιεπισκοπής Αντιοχείας», στις ΗΠΑ, που προσήλθαν στην ορθοδοξία από τον προτεσταντισμό μετά από οργανωμένη και ενδελεχή έρευνα.
Στους χώρους αυτούς (όπου ποτέ, απ’ όσο ξέρω, δεν έχει γίνει τέτοιου είδους έρευνα) δεν θα βρει «καταρράκτες θετικής ενέργειας», αλλά μπορεί να καθοδηγηθεί σε άμεση επικοινωνία και παρατήρηση σημερινών ορθόδοξων αγίων, που διαμένουν είτε στα μοναστήρια είτε στις γύρω δασικές ή ερημικές εκτάσεις, ευρισκόμενων στα ανώτερα στάδια πνευματικής προόδου που ονομάζονται στην παράδοσή μας «φωτισμός» και «θέωση». Οι άγιοι αυτοί δεν περιμένουν επισκέπτες ούτε και θα είναι εύκολο να κάνουν κάποιον κοινωνό των βιωμάτων τους, όμως και μια στοιχειώδης ανθρωπολογική έρευνα της κουλτούρας τους θα συνιστούσε πρόοδο στο ζήτημα που μας απασχολεί. Σύμφωνα με τις καταγραφές αιώνων (που υπάρχει λόγος να αμφισβητηθούν από τους σύγχρονους δυτικούς επιστήμονες, όχι όμως να αγνοηθούν) η περίπτωσή τους δεν εμπίπτει στα συμπεράσματα των νευροφυσιολογικών ερευνών.

Πλάνες, θαύματα, ο Θεός που κρύβεται

3. Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανικού πνευματικού βιώματος είναι οι παράξενες εμπειρίες που ονομάζονται «πλάνες» και απορρίπτονται ως δαιμονικές. Δεν αναφέρομαι σε εφιαλτικές εμπειρίες, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προϊόντα φόβου, αλλά σε φωτεινά βιώματα, εντελώς όμοια με τα θεϊκά, που όμως απορρίπτονται ως απομιμήσεις.

Η ύπαρξη τέτοιων εμπειριών ώθησε τους χριστιανούς, ήδη από τα χρόνια της Καινής Διαθήκης (βλ. π.χ. Β΄ προς Κορινθίους 11, 14, Α΄ Ιωάννου, 4, 1-6), στην ανάπτυξη της λεγόμενης «διάκρισης των πνευμάτων», δηλαδή της δοκιμασίας που θα τους επέτρεπε να αποφεύγουν τις παγίδες αυτού του είδους. Ένα πρώτο κριτήριο, που μπορεί να βρει κάποιος στα κείμενα των ορθόδοξων ασκητών (π.χ. σε πολλά έργα αγίων που περιλαμβάνονται στη μεγάλη συλλογή «Φιλοκαλία», καθώς και στη διδασκαλία του σύγχρονου αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη), είναι ότι το γνήσιο θεϊκό βίωμα προκαλεί στον άνθρωπο γαλήνη και αγάπη προς τους εχθρούς, ενώ το ψευδοβίωμα προκαλεί αποστροφή ή ταραχή, έστω κι αν συνοδεύεται με κάποιο αίσθημα ενθουσιασμού ή «χαράς». Αυτό το κριτήριο όμως δεν είναι απόλυτα ασφαλές, γιατί ένας αρχάριος μπορεί να νομίζει ότι αισθάνεται γαλήνη ακόμη και σε κατάσταση πλάνης, γι’ αυτό όλοι οι δάσκαλοι της ορθόδοξης πνευματικότητας συνιστούν επίμονα να μην επιθυμούμε ούτε να επιδιώκουμε, αλλά αντιθέτως να αποφεύγουμε τις «υπερφυσικές» εμπειρίες (και να τις αγνοούμε νηφάλια, αν εμφανιστούν), δίνοντας έμφαση μόνο στην προσπάθειά μας για την κάθαρση της καρδιάς από τα πάθη και την εγκατάσταση σ’ αυτήν της παγκόσμιας εν Χριστώ αγάπης.
Η ύπαρξη των «πλανών» α) δεν είναι κάτι πανθρησκειακό, ούτε καν παγχριστιανικό, αλλά χαρακτηρίζει τον αρχαίο και τον ορθόδοξο χριστιανισμό, β) φανερώνει ότι τα πνευματικά βιώματα διαφοροποιούνται ως προς τα χαρακτηριστικά τους, πράγμα που έχουν μελετήσει οι αληθινοί χριστιανοί διδάσκαλοι, γ) δε συμβάλλει στην ψυχική μας ισορροπία (αντίθετα, την υπονομεύει) κι έτσι, τουλάχιστον κατ’ αρχάς, αναιρεί την υπόθεση ότι «η φύση» μάς προίκισε με το πνευματικό βίωμα, δ) συνιστά ένα ισχυρό αντικίνητρο για τους χριστιανούς, μια άμυνα απέναντι στα πνευματικά βιώματα, τα οποία όμως, εφόσον επιμένουν, και πάλι εμφανίζονται ως ανεξάρτητα από κάθε «φυσική» ερμηνεία τους.
«Μην παρασύρεστε τόσο γρήγορα από αυτό που βλέπετε, αλλά να έχετε βαρύτητα και, δοκιμάζοντας τα πάντα με προσοχή, δεχτείτε το καλό και απορρίψτε το κακό. Πάντα πρέπει να δοκιμάζετε και να εξετάζετε και μονάχα μετά να πιστεύετε» (άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, 14ος αι.). «Ένα κατάλαβα: μην επιθυμείτε οράματα, ακόμη και την ώρα των οραμάτων» (π. Σωφρόνιος του Έσσεξ, 1896-1993).
«Οι άγιοι διδάσκαλοι του χριστιανικού αγώνα ζητούν από τους ευσεβείς αγωνιστές να μην εμπιστεύονται κανενός είδους εικόνα ή οπτασία που θα εμφανιστεί ξαφνικά μπροστά τους, ούτε ν’ αρχίζουν κουβέντα μαζί της ούτε να της δίνουν καμιά προσοχή. Επίσης τους ζητούν να προφυλάσσουν τον εαυτό τους κατά τη διάρκεια αυτών των εμφανίσεων κάνοντας το σημείο του σταυρού, να κλείνουν τα μάτια τους και, με ακλόνητη επίγνωση της αναξιότητας και της ακαταλληλότητάς τους να βλέπουν άγια πνεύματα, να ικετεύουν το Θεό ζητώντας Του να τους προστατεύει απ’ όλες τις παγίδες και τις πλάνες που με πανουργία επινοούν εναντίον των ανθρώπων τα μοχθηρά πνεύματα…», άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ, 19ος αι. (η παραπομπή από το π. Σεραφείμ Ρόουζ, «Η ψυχή μετά το θάνατο…»).
Εκτός αυτού, πάμπολλες αναφορές υπάρχουν στο «Γεροντικό» και στα άλλα ασκητικά συγγράμματα όλων των εποχών, αλλά και στους λόγους γ΄, ζ΄ κ.ά. της «Κλίμακας» του αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη (6ος αι.). [«Νεκρός»: αναλυτικό άρθρο για τις πλάνες δες εδώ].

 
Πολλοί άνθρωποι βαθιά πλανεμένοι ξαναγύρισαν στην Ορθοδοξία και, στη συνέχεια, ανέλυσαν τη διαφορά πλάνης και αυθεντικού θεϊκού βιώματος. Ένας από αυτούς είναι ο άγιος Γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ.

4. Ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο του θέματος που μας ενδιαφέρει είναι η κατάσταση, που οι χριστιανοί διδάσκαλοι ονομάζουν «θεοεγκατάλειψη». Μετά από ένα δείγμα ή μερικά δείγματα της χάριτος του Θεού στη ζωή μας, ο Θεός αποσύρεται. Ο χριστιανός Τον αποζητά και προσπαθεί να Τον φέρει πίσω, ώστε να νιώσει ξανά την ευφορία της παρουσίας Του. Προσεύχεται, αγρυπνά, νηστεύει, θρηνεί, όμως ο Θεός φαίνεται να κωφεύει. Ό,τι κι αν κάνει ο άνθρωπος, ακόμη κι αν αγωνίζεται χρόνια, αισθάνεται πνευματικά ξηρός. Και ξαφνικά ο Θεός, όταν θέλει, επανέρχεται και ίσως δεν ξαναφεύγει ποτέ (βλ. π.χ. π. Σωφρονίου του Έσσεξ «Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης» και «Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί»).

Η θεοεγκατάλειψη είναι μία «απόδειξη» ότι το ορθόδοξο πνευματικό βίωμα δεν είναι προϊόν μηχανισμού, καθώς και ότι ο χριστιανισμός δεν χρησιμοποιεί τεχνικές αντίστοιχες με τον ανατολικό διαλογισμό, γιατί τότε η σωστή εφαρμογή της «μεθόδου» θα οδηγούσε αναπόφευκτα στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Αντίθετα, εδώ καμία μέθοδος δεν είναι αποτελεσματική – όλα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για ενεργοποίηση μηχανισμών, αλλά για ελεύθερη επικοινωνία προσώπων.
5. Το οφθαλμοφανέστερο από τα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν είναι ότι το ορθόδοξο πνευματικό βίωμα, μετά από ένα στάδιο πνευματικής προόδου, συνοδεύεται από τα «χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος», που εξαιτίας τους ένας άνθρωπος γίνεται διορατικός, προορατικός, ιαματικός κ.τ.λ. – ένα τμήμα της ευρύτερης πραγματικότητας, που ο μέσος άνθρωπος ονομάζει γενικώς «θαύματα».

Μα υπάρχουν θαύματα;

Πολλοί άνθρωποι είναι πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχουν θαύματα, αφού δεν έζησαν ή δεν αντιλήφθηκαν κανένα απ’ αυτά, ούτε και γνωρίζουν κανένα θαύμα «επιστημονικά επιβεβαιωμένο».

Το ότι δεν υπάρχουν θαύματα επιστημονικά επιβεβαιωμένα είναι θεολογικά εύλογο (ο Θεός δεν θέλει να «εξαναγκαστούμε» να Τον πιστέψουμε επηρεασμένοι από μια «επίδειξη» της παρουσίας Του), είναι όμως κάπως σχετικό. Υπάρχουν θαύματα πολύ καλά μαρτυρημένα, όπως η αποτροπή της καταστροφής του Ορχομενού Βοιωτίας από τους ναζί το 1943, με παρέμβαση της Παναγίας, όπου την εικόνα με τη σχετική παράσταση φιλοτέχνησε με έξοδά του ο ίδιος ο Γερμανός διοικητής Όφμαν (εορτάζεται στις 10 Σεπτεμβρίου).
Υπάρχουν όμως και θαύματα πιο τεκμηριωμένα, όπως η μετατροπή του άρτου και του οίνου της θείας Ευχαριστίας σε σάρκα και αίμα στο Λαντσιάνο της Ιταλίας τον 8ο αι. μ.Χ., που εξετάστηκε επιστημονικά στην εποχή μας πολλές φορές –βλ. σχετικά εδώ.
 
 
Η εικόνα αυτή της Παναγίας βρίσκεται στον Ορχομενό και παριστάνει την αποτροπή της καταστροφής του από τους ναζί το 1943.

 Κάθε γεγονός που φαίνεται θαύμα δεν είναι όντως θαύμα, όμως είναι καταγεγραμμένες χιλιάδες μαρτυρίες για τα αγιοπνευματικά χαρίσματα σύγχρονων αγίων, όπως ο Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης (1906-1991), ο Παΐσιος ο Αγιορείτης (1924-1994), ο Γεώργιος Καρσλίδης της Δράμας (1901-1959), ο Ευμένιος του Ρεθύμνου (1912-2005) κ.π.ά. ή, για να αναφερθώ σε κάπως παλαιότερους, ο άγιος Αγαπητός ο Ιαματικός (11ος αι.), ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ (1754-1833), ο άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης (1829-1908), ο άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης (1840-1924), ο άγιος Νεκτάριος της Όπτινα (1853-1928), ο άγιος Σεραφείμ της Βίριτσα (1866-1949), η αγία Ματρώνα της Μόσχας (1882-1952), ο άγιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς (1896-1966) κ.π.ά.

Οι άνθρωποι αυτοί, εκτός π.χ. από κάμψεις χώρου και χρόνου που τους συνέβαιναν [προσέξτε: σα να ζούσαν σε κβαντικό σύμπαν (τέτοια περιστατικά καταγράφει ο Μαρκίδης στα βιβλία του «Riding with the Lion», «The Mountain of Silence» και «Gifts of the Desert»)], δεν «αισθάνονταν» απλώς ενωμένοι με όλα τα όντα (πράγμα που μπορεί να θεωρηθεί συνέπεια της εγκεφαλικής λειτουργίας), αλλά ένιωθαν, σύμφωνα με δημοσιευμένες μαρτυρίες, τη χαρά και τον πόνο των άλλων ως δικά τους.
Ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής Αθηνών Γεώργιος Παπαζάχος είχε καταθέσει ότι ο γέροντας Πορφύριος κινδύνεψε να πεθάνει, νιώθοντας τον πόνο των ανθρώπων, που σκοτώνονταν στις οδομαχίες κατά την πτώση του Τσαουσέσκου στη Ρουμανία. Ο γέροντας Γεννάδιος (1983), που ασκήτευε στα νότια του νομού Ρεθύμνης, «άκουγε» από το κελί του τις μάχες στο Λίβανο και την Περσία, ενώ μια φορά μεταφέρθηκε αιφνιδίως σε μια μάχη στο Λίβανο (σημειωτέον ότι «γέροντας» λέγεται ο ορθόδοξος πνευματικός διδάσκαλος, άσχετα από την ηλικία του –αν και συνήθως είναι και ηλικιωμένος). 
Ο γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ, το 1932, έγραφε στο Δαβίδ Μπάλφουρ (έναν Άγγλο με πολυτάραχη ζωή και πολυκύμαντη σχέση με την ορθοδοξία) λεπτομέρειες για την πνευματική του κατάσταση –του Μπάλφουρ– τις οποίες βίωνε κατά την ώρα της προσευχής του. Ο ίδιος έγραφε ότι «κατά την υπέρ του κόσμου προσευχήν» η ψυχή «ταχέως αντιλαμβάνεται ότι βαρύ νέφος αντιπαθείας, ως και πρότερον, κρέμαται επάνω της γης», από τη συσσώρευση της κακίας των ανθρώπων που «αγαπούν περισσότερο το σκότος του μίσους από το φως της αγάπης του Θεού» (Περί προσευχής, σελ. 93-94). Προσθέτει όμως ότι, αν δεν υπήρχαν άνθρωποι που προσεύχονται με ένταση υπέρ του κόσμου, η «εξουσία του σκότους» θα ισχυροποιούσε την κυριαρχία της σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι σήμερα. [«Νεκρός»: ο Δ. Μπάλφουρ πιθανότατα ήταν κατάσκοπος της Αγγλίας στην Ελλάδα. Την άποψή μου για το θέμα, σε σχέση και με το παραπάνω ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ βιβλίο, δες εδώ, στη σημείωση 14, στο τέλος του post].
Η απλή άρνηση της αξιοπιστίας των χιλιάδων μαρτυριών για τα ξεχωριστά χαρίσματα αυτών των μεγάλων ορθόδοξων διδασκάλων, χωρίς έστω μια στοιχειώδη διερεύνηση, είναι επιστημονικά άτοπη [δες και εδώ τι λέει ο ίδιος ο γέροντας Πορφύριος για το ΔΙΚΟ ΤΟΥ χάρισμα]. Ομοίως και η υπόθεση ότι, εφόσον ερευνήθηκαν και διαψεύστηκαν περιπτώσεις μάγων, μάντεων, θαυματοποιών, θεραπευτών κ.λ.π., μπορούμε να επεκτείνουμε τα συμπεράσματά μας και στους αγίους της ορθοδοξίας. Μπορεί η αλήθεια να απουσιάζει από κάπου, αλλά να εμφιλοχωρεί κάπου αλλού. Οι κομπογιαννίτες δεν εξουδετερώνουν αυτονόητα την αξιοπιστία της ιατρικής (ούτε καν συλλήβδην της εμπειρικής ιατρικής).
Θα κλείσω παραπέμποντας σε μια ανθρωπολογική μελέτη από το χώρο της ορθόδοξης πνευματικότητας, γραμμένη από έναν άνθρωπο που δεν έχει ακαδημαϊκές περγαμηνές, αλλά ήταν μέλος της κοινωνίας την οποία περιγράφει. Πρόκειται για το βιβλίο του γέροντα  Παΐσιου του Αγιορείτη «Αγιορείται Πατέρες και αγιορείτικα», έκδ. ιερού ησυχαστηρίου Σουρωτής Θεσσαλονίκης, 1993 (πρόσφατη ανατύπωση 2007 [μικρό δείγμα εδώ]). Στη μελέτη αυτή ο π. Παΐσιος καταγράφει απλά και φυσικά διάφορες περιπτώσεις χαρισματούχων μοναχών και ασκητών του Αγίου Όρους, τους περισσότερους από τους οποίους γνώρισε προσωπικά. Είναι μια άμεση μαρτυρία, ανάλογη με τη μαρτυρία κάθε ανθρώπου που έζησε για δεκαετίες ανάμεσα στα μέλη μιας τοπικής κοινωνίας. Παραπέμπω ταπεινά σε αυτήν κάθε ειλικρινή ερευνητή της ορθόδοξης πνευματικότητας και περιμένω την αξιοποίησή της από τον επόμενο σοβαρό ερευνητή.
Αναρτήθηκε από στις 11:27 μ.μ.

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 29, 2013 by aretimaurogianni

Κριτική αθεϊστικού βιβλίου από τον Θεόδωρο Ρηγινιώτη

Ορθολογική αναίρεση τού βιβλίου: «Ο Θεός στον εγκέφαλο»

τού Μάθιου Άλμπερ

Το άρθρο αυτό είναι κριτική-επιστολή προς τις εκδόσεις Αβγό, που στάλθηκε (χωρίς να ληφθεί απάντηση) για την αθεϊστική μελέτη «Ο Θεός στον εγκέφαλο». Το δεύτερο μέρος της μελέτης είναι το άρθρο «Νευροθεολογία» που αργότερα δημοσιεύθηκε διαμορφωμένο σε άρθρο, στο Περιοδικό «Τρίτο Μάτι».

Σχετικά πρόσφατα κυκλοφόρησε η μελέτη του κ. Μάθιου Άλπερ Ο Θεός στον εγκέφαλο, που προσέλκυσε το ενδιαφέρον μερίδας του αναγνωστικού κοινού, προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις. Ο συγγραφέας στη μελέτη του αυτή, βασιζόμενος σε επιστημονικές έρευνες και βασικά με δαρβινικές φιλοσοφικές προϋποθέσεις, προβάλλει την άποψη ότι η θρησκευτικότητα στον άνθρωπο οφείλεται σε ειδικό γονίδιο (που δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη), με το οποίο «μας προίκισε η φύση» για να κατευνάσει το σοκ που προκλήθηκε στους πανάρχαιους προγόνους μας από τη συνειδητοποίηση της θνητότητάς τους. Το γονίδιο αυτό, κατά τον κ. Άλπερ (στο εξής: Α.), προκαλεί στον άνθρωπο την πλάνη της μεταθανάτιας ζωής και του πνευματικού κόσμου γενικότερα, ώστε να αντέχει τη σκληρή πραγματικότητα, που είναι, πάντα κατά τον κ. Α. ότι τίποτε απ’ όλα αυτά δεν υπάρχει.

Παίρνω το θάρρος να σας καταθέσω μερικές παρατηρήσεις, από τη σκοπιά του ορθόδοξου χριστιανισμού, που ίσως συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση των προϋποθέσεων και των συμπερασμάτων του συγγραφέα.

 

1. Για τις προϋποθέσεις της έρευνας του κ. Άλπερ

1. Ο κ. Α. κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει ψυχή, επειδή κινδύνευσε η ζωή του λόγω κατάχρησης ναρκωτικών ουσιών. Θεώρησε ότι, αν υπήρχε ψυχή, θα έπρεπε να είναι απρόσβλητη από οτιδήποτε συμβαίνει στο σώμα (σελ. 22-23 [της ελληνικής έκδοσης, εκδ. Αβγό]).

Η άποψη αυτή είναι συνεπής με τον καρτεσιανό δυαλισμό ψυχής και σώματος (ύλης και πνεύματος), στον οποίο θεμελιώνεται η νεώτερη δυτική σκέψη, καθώς και με τον ινδικό μυστικισμό, με τον οποίο ασχολήθηκε ο κ. Α. κατά το παρελθόν. Από ορθόδοξη σκοπιά όμως είναι ακατανόητη.

Στον αρχαίο και στον ορθόδοξο χριστιανισμό δεν υπάρχει δυαλισμός ύλης ή σώματος και πνεύματος, αλλά μόνο κτιστού και ακτίστου. Άκτιστος είναι μόνον ο Τριαδικός Θεός και κτιστά όλα τα άλλα όντα. Όλα τα κτιστά είναι συγγενή και είναι φυσικό να αλληλεπιδρούν. Η αλληλεπίδραση ψυχής και σώματος είναι για μας αυτονόητη – κάθε πάθος που πάσχει το ένα μεταφέρεται, αντανακλά ή οπωσδήποτε έχει συνέπειες και στο άλλο.

Ο δυαλισμός αυτός όμως –οφείλω να αναφέρω– υπερβαίνεται με την ένωση κτιστού και ακτίστου στο πρόσωπο του Χριστού και στη συνέχεια στο πρόσωπο κάθε ανθρώπου που τείνει προς ένωση με Αυτόν, δηλαδή (μέσω του Χριστού) με το Θεό.

Ο συλλογισμός επομένως, με τον οποίο ο κ. Α. καταλήγει στο συμπέρασμά του περί ψυχής, είναι φιλοσοφικά ορθός για τη δυτική σκέψη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Σύμφωνα με τους αρχαίους χριστιανούς διδασκάλους (που δε βλέπω το λόγο να τους αποδοθεί μικρότερο κύρος από το αντίστοιχο των Ινδών μυστικιστών ή των δυτικών σχολαστικών και φιλοσόφων), ο συλλογισμός του είναι εσφαλμένος, πράγμα που καθιστά εσφαλμένη όλη την πορεία της σκέψης του.

2. Βασισμένος στον προηγούμενο συλλογισμό, ο κ. Α. σχηματίζει την εντύπωση ότι μπορεί να ερευνήσει την ύπαρξη του Θεού με τα εργαλεία της δυτικής επιστήμης, τα οποία αυτονόητα θεωρεί κατάλληλα για την έρευνα παντός υπαρκτού (σελ. 25, 37, 62 κ.α.). Ό,τι δεν ανακαλύπτεται με αυτά τα εργαλεία, προφανώς «δεν υπάρχει».

Το λάθος αυτό είναι γνωστό και παλαιό. Είναι το λάθος όλων των αιρέσεων φιλοσοφικού τύπου, με τελευταία το σύγχρονο «ορθολογιστικό» αθεϊσμό. Όμως ο Θεός, αν υπάρχει, είναι ο «όντως Άλλος» και δεν ερευνάται με τα εργαλεία που προορίζονται για την έρευνα και γνώση του κτιστού κόσμου. Ακόμη και μέσα στον κτιστό κόσμο, δεν είναι κατάλληλα όλα τα ερευνητικά εργαλεία για όλους τους τομείς του επιστητού. Πόσο μάλλον για τον άκτιστο κόσμο. Ο κ. Α. φυσικά αγνοεί παντελώς τον προβληματισμό αυτό, δέσμιος των δικών του (φιλοσοφικών, όχι επιστημονικών) προϋποθέσεων.

Έχει περάσει βέβαια, καθώς αναφέρει, και από τον άλλο αδιέξοδο δρόμο, την αναζήτηση του Θεού μέσω της εφαρμογής τεχνικών μεθόδων, όπως ο υπερβατικός διαλογισμός, ενίοτε και με «υποστηρικτικά μέσα» (ναρκωτικά). Οι τρόποι αυτοί «επαφής με το θείο» έχουν μελετηθεί στην πράξη και αξιολογηθεί από τους διδασκάλους του χριστιανισμού ήδη από την αρχαιότητα (π.χ. στη συζήτηση με τους μεσαλιανούς) αλλά υπάρχουν και σύγχρονες υπεύθυνες τοποθετήσεις (π.χ. Σωφρόνιος του Έσσεξ για τον υπερβατικό διαλογισμό, Σεραφείμ Ρόουζ για τα ναρκωτικά και το διαλογισμό κάθε τύπου).

Υποθέτω ότι ο κ. Α. νομίζει ότι ο συλλογισμός του είναι σύμφωνος με το χριστιανισμό, και έχει δίκιο όσον αφορά στο δυτικό σχολαστικισμό, που είναι μια νοησιαρχική φιλοσοφία περί Θεού. Όμως ο σχολαστικισμός συνιστά ριζική διαφοροποίηση από τον αρχαίο χριστιανισμό, που συνέβη επειδή οι δυτικοί χριστιανοί διδάσκαλοι, μετά το Σχίσμα του 1054 (με το οποίο καθιερώθηκαν επίσημα στη δυτική Ευρώπη οι διαφοροποιήσεις που είχαν επιφέρει στο χριστιανισμό, για πολιτικούς λόγους, οι Φράγκοι του Καρλομάγνου από τον 8ο αι.), απώλεσαν τη μέθοδο θεογνωσίας του αρχαίου χριστιανισμού, η οποία όμως παρέμεινε στην ανατολή και η εφαρμογή της συνεχίστηκε από τους ορθόδοξους (όχι φυσικά από όλους, αφού οι δυτικές επιρροές αυξήθηκαν προοδευτικά, αλλά από κείνους τους ερευνητές που είχαν γνώση της αρχαίας παράδοσης, π.χ. άγιοι Γρηγόριος ο Παλαμάς, Παΐσιος Βελιτσκόφκσι και χιλιάδες ησυχαστές, μοναχοί και λαϊκοί). Αυτή η μέθοδος θεογνωσίας είναι η «κάθαρση της καρδιάς» και σκοπός της δεν είναι η γνώση «για το Θεό», αλλά η γνώση «του Θεού», δηλαδή η προσωπική επαφή και ένωση με Αυτόν (το «πάσχειν τα θεία»).

Η ένωση με το Θεό, κατά τον κ. Α. (και άλλους), είναι μια ψευδαίσθηση που προκαλείται από πάθη εγκεφαλικών κέντρων. Θα σχολιάσω το συμπέρασμα αυτό αργότερα.

Ερευνώντας το Θεό σα να ερευνά ένα αντικείμενο του κτιστού κόσμου, είναι φυσικό να μην Τον ανακαλύψει. Οδηγήθηκε έτσι στη βεβαιότητα ότι δεν υπάρχει Θεός (παρά μόνον ως «λέξη», σελ. 72) και μάλιστα το ανακάλυψε «μέσω της επιστήμης». Δεν του έμεινε λοιπόν παρά να ανιχνεύσει, με συλλογισμούς, το λόγο που η πίστη στον «ανύπαρκτο» Θεό είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στους ανθρώπους. Κάθε ορθόδοξος που έχει κάποια γνώση της παράδοσής του μπορεί να αντιληφθεί ότι απλώς, στην πραγματικότητα, έψαξε σε λάθος χώρο και με λάθος τρόπο.

Η «κάθαρση της καρδιάς» είναι η κατάσταση, που επιτρέπει στον άνθρωπο να αγαπά όλο τον κόσμο, ακόμη και τους εχθρούς του. «Αγαπά» σημαίνει να χαίρεται όταν χαίρονται ή προοδεύουν και να λυπάται όταν πονούν ή παρακμάζουν. Η αγάπη αυτή δεν είναι συναισθηματική αντίδραση, αλλά συνειδητά αποφασισμένη δεξίωση του άλλου ως αδελφού στο πνευματικό κέντρο του ανθρώπου (το οποίο αγνοεί η δυτική ψυχολογία), που οι Πατέρες της Εκκλησίας ονομάζουν «καρδία» και ακριβέστερα «βαθεία» ή «νοερά» καρδία. Ολόκληρη η εκκλησιαστική ζωή και η ασκητική προσπάθεια των χριστιανών, λαϊκών και κληρικών ή μοναχών, όπως τη διδάσκει η αρχαία και η ορθόδοξη παράδοση (νηπτική παράδοση), δεν αποσκοπεί σε μια αυτόματη ηθικιστική σωτηρία ως εύνοια του Θεού, στα πρότυπα της εύνοιας των μεσαιωνικών βασιλέων, αλλά στην προσέλκυση της θείας χάριτος, που θα προσφέρει στον άνθρωπο, ανάλογα με την πρόθεσή του (όχι με την πίστη του), τη δυνατότητα αυτής της «υπερφυσικής» σχέσης με τους άλλους. Αυτή είναι και μία ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο «μυστικισμό» του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού και στο μυστικισμό των διαφόρων θρησκειών ή αιρέσεων.

Η «καθαρά καρδία» είναι κατάλληλη να αναγνωρίσει τη διαρκή προσωπική αποκάλυψη του Θεού σε κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από τη θρησκεία του, στο βαθμό που κάθε θρησκεία επιτρέπει στους πιστούς της να προχωρήσουν σ’ αυτό. Έτσι ανακαλύπτεται ο Θεός κατά το χριστιανισμό, τον προ-σχολαστικό και προ-λουθηρανικό. Εξυπακούεται ότι ο τρόπος αυτός μπορεί να ασκηθεί και πειραματικά. Θεωρείται όμως απαραίτητη η μαθητεία σε έναν δάσκαλο, που θα διδάξει στον ενδιαφερόμενο τον τρόπο για την κάθαρση της καρδιάς, που είναι επίσης προσωπικός, γι’ αυτό και δεν διδάσκεται επαρκώς από βιβλία (αν και, κάτω από έκτακτες περιστάσεις, μπορεί να επιχειρηθεί και αυτό).

Επειδή είμαι σχεδόν βέβαιος ότι αυτά τα ακούτε για πρώτη φορά, σας παραπέμπω στην πολύτομη μελέτη του επισκόπου Ναυπάκτου Ιερόθεου Βλάχου Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία, εκδ. ιεράς μονής Γενεθλίου της Θεοτόκου (Πελαγίας), Λεβαδιά, 82004.

3. Προβλήματα εγείρει και η ιδέα του «οικουμενικού Θεού», που θέτει ο κ. Α. ως αντικείμενο της έρευνάς του. Για ποιο λόγο ο Θεός θα πρέπει να είναι το ον που προκύπτει από τη συνισταμένη των ετερόκλητων θεοτήτων όλων των θρησκειών; Το πιο παράδοξο: ο «οικουμενικός Θεός» του κ. Α. δεν είναι απλώς μια αυθαίρετη σύλληψη, αλλά στην ουσία δεν είναι παρά ο Θεός μιας συγκεκριμένης θρησκείας: του ιουδαϊσμού (και του Ισλάμ, που όμως, στη θεολογία του, ακολουθεί τον ιουδαϊσμό). Έτσι τίθεται εκτός του ερευνητικού του πεδίου τόσο ο Τριαδικός Θεός του χριστιανισμού (ο πάσχων Θεός) όσο και οι μεγάλοι θεοί του ινδουισμού, από τους οποίους απορρέει και το καλό και το κακό (κι έτσι υπερβαίνεται η θεοδικία), καθώς και το Ταό, το Μπράχμαν κ.τ.λ. Αν, αντί για το φανταστικό «οικουμενικό Θεό» του κ. Α., υπάρχει κάποιος ή κάτι από τα υπόλοιπα, πάλι δεν θα ανακαλυφθεί.

4. Είναι απορίας άξιο που ο κ. Α. προβάλλει ως motto την εγελειανή ρήση «οτιδήποτε υπάρχει είναι ορθολογικό» (σελ. 118). Κατά τη γνώμη μου, αυτό που θεωρούσε ορθολογικό η δυτική διανόηση την εποχή του Έγελου έχει αναιρεθεί πλήρως από την κβαντική φυσική. Το σύμπαν στις θεμελιώδεις λειτουργίες του δεν είναι «ορθολογικό», όπως ασφαλώς γνωρίζετε. Έτσι τα όρια του «λογικού», του «πιθανού», καθώς και του «εφικτού» διευρύνονται ίσως και επ’ άπειρον.

Το κβαντικό σύμπαν «χωράει» (ως δυνατότητες) τα πάντα. Το μόνο που «δε χωράει» είναι η πιθανότητα της ύπαρξης του Θεού, και μάλιστα του χριστιανικού Θεού. Και τούτο, όχι γιατί «όσο διευρύνονται τα όρια της επιστήμης περιορίζονται τα όρια του Θεού», όπως αφελώς εξακολουθούν να νομίζουν κάποιοι, αλλά διότι η πλειοψηφία των επιστημόνων είναι δέσμια των ιδεολογικών τοποθετήσεων του Διαφωτισμού, που γεννήθηκαν από τα απωθημένα της ψυχοπαθολογίας του δυτικού μεσαίωνα (που δεν ήταν αληθινά χριστιανικός). Γι’ αυτό έχει αναπτύξει αυτόματους μηχανισμούς άμυνας ενάντια σε κάθε υποψία αναφοράς στην πιθανότητα ύπαρξης του Θεού.

Ο κ. Α. αναφέρει ότι απορρίπτει τη θεωρία του «ευφυούς σχεδίου» για τη δημιουργία του σύμπαντός (σελ. 80, υποσ.), επειδή «βασίζεται στη θρησκευτική πίστη» και συνεπώς τη θεωρεί «μη επιστημονική». Η θεωρία του ευφυούς σχεδίου ελέγχεται και από ορθόδοξη άποψη, το παράδοξο όμως είναι ότι ο συγγραφέας μας δεν καταλαβαίνει πως το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τη δική του τοποθέτηση, αν και φαίνεται να το υποψιάζεται αμυδρά (σελ. 25).

Ειλικρινά εκπλήσσομαι που σύγχρονοι επιστήμονες είναι τόσο σφιχτά δεμένοι στις αθεϊστικές ή «αγνωστικιστικές» τους προκαταλήψεις, που δε βλέπουν ότι οι προτάσεις ή ανακαλύψεις τους –τόσο στο θέμα της δημιουργίας του σύμπαντος όσο και στο θέμα της εξέλιξης των ειδών– επιβεβαιώνουν τη Βίβλο αντί να την αναιρούν, όπως ισχυρίζονταν οι πνευματικοί προπάτορές τους. Αν απορείτε γι’ αυτό που γράφω, σας παραπέμπω σε σχετικά άρθρα του παρόντος ιστότοπου.

5. Το ίδιο έχω να πω και για το συλλογισμό του κ. Α. ότι τα πάντα λειτουργούν με δαρβινικούς νόμους. Κατ’ αρχάς αυτό θα μπορούσε να ισχύει μόνο για το φαινόμενο της ζωής και όχι για «τα πάντα». Αλλά και για το φαινόμενο της ζωής, μόνο στον πλανήτη μας. Για να επεκτείνει τον ισχυρισμό αυτό στο Θεό, πρέπει να έχει καταλήξει εκ των προτέρων στη βεβαιότητα ότι Θεός δεν υπάρχει. Μετά από αυτή τη βεβαιότητα (στην οποία κατέληξε από λάθος) ο κ. Α. ερμηνεύει την υπόθεση του Θεού γενετικά.

Σημειωτέον ότι όσα γράφει ο κ. Α. στο βιβλίο Ι, κεφ. 3, για την προέλευση του σύμπαντος και της γήινης ζωής καθόλου δεν αντιτίθενται στο χριστιανισμό και, ως εκ τούτου, κανείς καταρτισμένος ορθόδοξος χριστιανός δε θα «φοβόταν» να τα ρωτήσει – αντίθετα, θα τα ρωτούσε (και τα ρωτά) με χαρά, όπως ήδη από τον 4ο αιώνα μ.Χ. ο μέγας Βασίλειος ερμήνευσε τη Γένεση επιστρατεύοντας τις επιστήμες της εποχής του (Ομιλίες εις την Εξαήμερον), σε πείσμα μάλιστα μερικών φοβισμένων φανατικών της εποχής του. Η μόνη αντίθεση είναι ότι οι επιστήμονες, για τους δικούς τους φιλοσοφικούς λόγους, πιστεύουν ότι όλα αυτά συνέβησαν «τυχαία», ενώ εγώ, ως χριστιανός, πιστεύω ότι συνέβησαν κατά τη θέληση του Θεού. Το πιστεύω «πατώντας στους ώμους γιγάντων» (για να οικειοποιηθώ τη γνωστή ρήση του Στ. Χώκιν), δηλαδή των χριστιανών διδασκάλων, που έχω τους ίδιους λόγους να τους εμπιστεύομαι, που έχει και ο μέσος καθηγητής Φυσικής για να εμπιστεύεται τους αστροφυσικούς και τους κβαντικούς.

6. Κατά τους αρχαίους και τους ορθόδοξους Πατέρες της Εκκλησίας, ο άνθρωπος, από την αρχή της δημιουργίας του, έχει εγγενή προδιάθεση στροφής προς το Θεό και τάσης για ένωση με Αυτόν. Εκτροπή αυτής της τάσης σε επιθυμία «αυτοθέωσης» (θέωσης διά των δικών του δυνάμεων, αντί για την κάθαρση της καρδιάς) αποτέλεσε και το προπατορικό αμάρτημα, που επαναλαμβάνεται σε κάθε γενιά (η σεξουαλική ερμηνεία είναι άγνωστη στην αρχαία Εκκλησία –τουλάχιστον της ανατολής– καθώς και στην ορθόδοξη). Οι παλαιοί Πατέρες φυσικά δεν είχαν τις δικές μας γνώσεις γενετικής, αλλά τοποθετούσαν αυτή την προδιάθεση στο καθαρά πνευματικό τμήμα του ανθρώπου. Γνώριζαν όμως την αλληλεξάρτηση ψυχής και σώματος και δε θα τους προκαλούσε έκπληξη η υπόθεση του «θρησκευτικού γονιδίου». Με μια διαφορά: θα την εκλάμβαναν ως μέγιστη απόδειξη της ύπαρξης του Θεού και όχι ως το «μεγάλο ψεύτη», που μας παρηγορεί με μιαν απατηλή πίστη.

Εδώ πρέπει να πω ότι παρατηρώ μια αντίφαση στη σκέψη του συγγραφέα, αν και δευτερεύουσα: σπεύδει να εξαλείψει την έντονη εντύπωση ότι προσωποποιεί τη φύση (σελ. 79, υποσ.), όμως το ψέμα που της χρεώνει φαίνεται να προϋποθέτει ελεύθερη βούληση. Πώς οι «νόμοι της θερμοδυναμικής», που επικαλείται, μπορεί να υπέβαλαν στον άνθρωπο την πίστη σε ένα πλήρως συγκροτημένο ανύπαρκτο σύμπαν, επειδή αυτό θα τον απάλλασσε από το συγκλονισμό του μπροστά στο θάνατο;

 

2. Χαρακτηριστικά του Ορθόδοξου πνευματικού βιώματος

Ας έρθουμε τώρα στο βασικό ζήτημα που μας απασχολεί. Το πνευματικό βίωμα, κατά τον κ. Α., είναι καθαρά υπόθεση του εγκεφάλου μας. Οι προσωπικές του μελέτες και οι μελέτες άλλων, τις οποίες επικαλείται, το επιβεβαιώνουν (βλ. σελ. 148 κ.εξ.). Και πάλι όμως αγνοεί εντελώς το πνευματικό βίωμα στο χώρο του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού, η μελέτη του οποίου απουσιάζει πλήρως. Γνωρίζει μόνο διάφορες εκδοχές του δυτικού χριστιανισμού, τη γνησιότητα των οποίων απορρίπτει, αλλά οι οποίες έχουν μελετηθεί και αξιολογηθεί και στον ορθόδοξο χώρο προ πολλού (όπως και οι «επιθανάτιες εμπειρίες», για τις οποίες βλ. Σεραφείμ Ρόουζ The Soul After Death, ελλ. έκδ. Η ψυχή μετά το Θάνατο – Οι μεταθανάτιες εμπειρίες στο φως της ορθόδοξης διδασκαλίας, εκδ. Μυριόβιβλος, καθώς και τα UFO, βλ. του ίδιου Orthodoxy and the religion of the future, ελλ. Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος, εκδ. Εγρήγορση).

Φυσικά, πρέπει να πω ότι και στο χώρο του μυστικισμού της άπω ανατολής υπάρχουν καταγραφές πνευματικών εμπειριών που δεν εμπίπτουν στις θεωρίες του κ. Α. και των συναδέλφων του, π.χ. αστρικά ταξίδια ή αναμνήσεις «προηγούμενων ζωών». Ο συγγραφέας μας δεν φαίνεται να έχει ασχοληθεί σοβαρά με αυτές, επαναπαυόμενος στα συμπεράσματα μελετών που έγιναν σε συνθήκες εργαστηρίου. Ταξίδεψε όμως στο Θιβέτ; Επισκέφτηκε κανένα άσραμ; Αν έκανε κάτι τέτοιο, δεν το αναφέρει.

Προσωπικά, ομολογώ ότι θα με ενδιέφερε πάρα πολύ να γνώριζα αν έχει μελετήσει στα σοβαρά (δηλ. επιτόπου) την αξιοπιστία των μυστικιστών της άπω ανατολής και με ποιο τρόπο την αναίρεσε (αφού είναι φανερό πως δεν τη συνυπολογίζει στα δεδομένα του). Αν όμως δεν την έχει μελετήσει καθόλου, τότε φοβούμαι πως οποιοσδήποτε σοβαρός βουδιστής ή ινδουιστής θα μπορούσε να γράψει ανάλογα σχόλια με τα δικά μου.

Στην ορθόδοξη βιβλιογραφία (αναφέρω παρεμπιπτόντως) υπάρχουν συγκεκριμένες επιτόπιες μελέτες του μυστικισμού της άπω ανατολής. Αναφέρω από μνήμης το Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος του π. Σεραφείμ Ρόουζ (όπου δημοσιεύονται και μελέτες τρίτων, μεταξύ των οποίων και πρώην ινδουιστών) και το Οι γκουρού, ο νέος και ο γέροντας Παΐσιος του Διονυσίου Φαρασιώτη, όπου (παρά τον επιστημονικά «αδόκιμο» τίτλο) δημοσιεύονται οι μακροχρόνιες έρευνες του συγγραφέα, ο οποίος πίστεψε στον ινδουισμό, μυήθηκε σ’ αυτόν και ταξίδεψε στις πηγές του.

Ωστόσο, η περίπτωση αυτή δεν με αφορά. Στο παρόν σημείωμα παίρνω το θάρρος να σας αναφέρω εντελώς περιληπτικά κάποια χαρακτηριστικά του ορθόδοξου χριστιανικού πνευματικού βιώματος, που θεωρώ ότι αντιβαίνουν στις ερμηνείες του κ. Α.

1. Η ορθόδοξη πνευματική εμπειρία βιώνεται όχι μόνο κατά την ώρα της προσευχής, αλλά και κατά τη διάρκεια της κοινής καθημερινότητας. Μπορεί δε να διαρκεί μέρες, κατά τις οποίες ο άνθρωπος έχει πλήρη διαύγεια και ασχολείται με τις συνηθισμένες του ασχολίες, ευρισκόμενος συγχρόνως εντός της θείας χάριτος. Τέτοιες περιπτώσεις καταγράφονται π.χ. στους βίους αγίων όπως οι Αντώνιος του Βορόνεζ, Σεραφείμ του Σάρωφ, Παΐσιος ο Αγιορείτης, Σωφρόνιος του Έσσεξ (πολύμηνο βίωμα) κ.π.ά.

Μπορεί επίσης να συμβεί σε άνθρωπο που δε γνωρίζει καθόλου την ορθοδοξία, όπως ο Αμερικανός βουδιστής ιερέας Νείλος Στράικερ, που, μετά από ένα πολυήμερο ορθόδοξο πνευματικό βίωμα, ερεύνησε την ορθοδοξία και έγινε ορθόδοξος.

2. Πάρα πολλές φορές ανύποπτοι τρίτοι έχουν γίνει μάρτυρες και κοινωνοί του πνευματικού βιώματος ενός αγίου. Τέτοιες περιπτώσεις καταγράφονται από την αρχαιότητα, στους βίους αγίων όπως ο μέγας Αρσένιος, ο μέγας Βασίλειος, ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος, αλλά και ο Παύλος της Ομπνόρα, ο Σεραφείμ του Σάρωφ, ο Αντώνιος του Βορόνεζ, ο Παΐσιος ο Αγιορείτης κ.π.ά. Τέτοιες εμπειρίες καταγράφονται και στο βιβλίο του καθηγητή του παν/μίου του Μέιν (και μελετητή της ορθόδοξης πνευματικότητας) Κυριάκου Μαρκίδη The Mountain of Silence (Το όρος της σιωπής, εκδ. Δορκάς).

Φυσικά τα παραπάνω, όπως και τα επόμενα, δεν «αποδεικνύουν» τίποτε. Όποιος θέλει μπορεί εύκολα να τα αρνηθεί, χαρακτηρίζοντάς τα ψεύδη και μύθους. Από καθαρά επιστημονική σκοπιά όμως, κάτι τέτοιο δεν είναι συνετό. Το επιστημονικά σωστό είναι η διερεύνηση των μαρτυριών και μάλιστα με συμμετοχική παρατήρηση.

Η σχετική έρευνα θα μπορούσε να γίνει οπουδήποτε (άνθρωποι με υψηλά βιώματα ορθόδοξης πνευματικότητας μπορεί να ζουν και στη γειτονιά σας), όμως τα πιο κατάλληλα μέρη ασφαλώς είναι οι χώροι όπου κατά τεκμήριο παρατηρείται εντονότερη πνευματική αναζήτηση, δηλαδή τα μεγάλα ορθόδοξα μοναστικά κέντρα, όπως ο Άθως, το Σινά, τα μεγάλα ρωσικά μοναστικά κέντρα του Κιέβου, της Όπτινα, του Ντιβέγεβο κ.λ.π. Για τον κ. Α., που δραστηριοποιείται στην αγγλόφωνη δύση, κατάλληλη αφετηρία νομίζω πως θα ήταν η μονή του Τιμίου Προδρόμου στο Έσσεξ της Αγγλίας (Stavropegic Monastery to St John the Baptist, Essex), η μονή του αγίου Αντωνίου στην Αριζόνα (St Anthony’s Greek Orthodox Monastery), η Αδελφότητα του αγίου Γερμανού της Αλάσκας στην Καλιφόρνια (St Herman of Alaska Bratherhood, Platina, California), ενώ ίσως θα ήταν χρήσιμη μια επαφή με τον π. Πήτερ Γκίλκουιστ (fr Peter Gillquist) και τους συντρόφους του της «Ευαγγελικής Ορθόδοξης Ιεραποστολής της Αρχιεπισκοπής Αντιοχείας», στις ΗΠΑ, που προσήλθαν στην ορθοδοξία από τον προτεσταντισμό μετά από οργανωμένη και ενδελεχή έρευνα.

Στους χώρους αυτούς (όπου ποτέ δεν έχει γίνει τέτοιου είδους έρευνα) δεν θα βρει «καταρράκτες θετικής ενέργειας», αλλά μπορεί να καθοδηγηθεί σε άμεση επικοινωνία και παρατήρηση σημερινών ορθόδοξων αγίων, που διαμένουν είτε στα μοναστήρια είτε στις γύρω δασικές ή ερημικές εκτάσεις, ευρισκόμενων στα ανώτερα στάδια πνευματικής προόδου που ονομάζονται στην παράδοσή μας «φωτισμός» και «θέωση». Οι άγιοι αυτοί δεν περιμένουν επισκέπτες ούτε και θα είναι εύκολο να κάνουν κάποιον κοινωνό των βιωμάτων τους, όμως και μια στοιχειώδης ανθρωπολογική έρευνα της κουλτούρας τους θα συνιστούσε πρόοδο στο ζήτημα που απασχολεί το συγγραφέα μας. Σύμφωνα με τις καταγραφές αιώνων (που υπάρχει λόγος να αμφισβητηθούν, όχι όμως να αγνοηθούν) η περίπτωσή τους δεν εμπίπτει στα συμπεράσματα των νευροβιολογικών ερευνών.

3. Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανικού πνευματικού βιώματος είναι οι παράξενες εμπειρίες που ονομάζονται «πλάνες» και απορρίπτονται ως δαιμονικές. Δεν αναφέρομαι σε εφιαλτικές εμπειρίες, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προϊόντα φόβου, αλλά σε φωτεινά βιώματα, εντελώς όμοια με τα θεϊκά, που όμως απορρίπτονται ως απομιμήσεις.

Η ύπαρξη τέτοιων εμπειριών ώθησε τους χριστιανούς, ήδη από τα χρόνια της Καινής Διαθήκης (βλ. π.χ. Β΄ προς Κορινθίους 11, 14, Α΄ Ιωάννου, 4, 1-6), στην ανάπτυξη της λεγόμενης «διάκρισης των πνευμάτων», δηλαδή της δοκιμασίας που θα τους επέτρεπε να αποφεύγουν τις παγίδες αυτού του είδους. Ένα πρώτο κριτήριο, που μπορεί να βρει κάποιος στα κείμενα των ορθόδοξων ασκητών (π.χ. του αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη), είναι ότι το γνήσιο θεϊκό βίωμα προκαλεί στον άνθρωπο γαλήνη και αγάπη προς τους εχθρούς, ενώ το ψευδοβίωμα προκαλεί αποστροφή ή ταραχή, έστω κι αν συνοδεύεται με κάποιο αίσθημα ενθουσιασμού ή «χαράς». Αυτό το κριτήριο όμως είναι ανασφαλές, γιατί ένας αρχάριος μπορεί να νομίζει ότι αισθάνεται γαλήνη ακόμη και σε κατάσταση πλάνης, γι’ αυτό όλοι οι δάσκαλοι της ορθόδοξης πνευματικότητας συνιστούν επίμονα να μην επιθυμούμε ούτε να επιδιώκουμε, αλλά αντιθέτως να αποφεύγουμε τις «υπερφυσικές» εμπειρίες (και να τις αγνοούμε νηφάλια, αν εμφανιστούν), δίνοντας έμφαση μόνο στην κάθαρση της καρδιάς.

Η ύπαρξη των «πλανών» α) δεν είναι κάτι πανθρησκειακό, ούτε καν παγχριστιανικό, αλλά χαρακτηρίζει τον αρχαίο και τον ορθόδοξο χριστιανισμό, β) φανερώνει ότι τα πνευματικά βιώματα διαφοροποιούνται ως προς τα χαρακτηριστικά τους, πράγμα που έχουν μελετήσει οι αληθινοί χριστιανοί διδάσκαλοι, γ) δε συμβάλλει στην ψυχική μας ισορροπία (αντίθετα, την υπονομεύει) κι έτσι, τουλάχιστον κατ’ αρχάς, αναιρεί την υπόθεση ότι «η φύση» μάς προίκισε με το πνευματικό βίωμα, δ) συνιστά ένα ισχυρό αντικίνητρο για τους χριστιανούς, μια άμυνα απέναντι στα πνευματικά βιώματα, τα οποία όμως, εφόσον επιμένουν, και πάλι εμφανίζονται ως ανεξάρτητα από κάθε «φυσική» ερμηνεία τους.

«Μην παρασύρεστε τόσο γρήγορα από αυτό που βλέπετε, αλλά να έχετε βαρύτητα και, δοκιμάζοντας τα πάντα με προσοχή, δεχτείτε το καλό και απορρίψτε το κακό. Πάντα πρέπει να δοκιμάζετε και να εξετάζετε και μονάχα μετά να πιστεύετε» (άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, 14ος αι.). «Ένα κατάλαβα: μην επιθυμείτε οράματα, ακόμη και την ώρα των οραμάτων» (Σωφρόνιος του Έσσεξ).

4. Ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο του θέματος που μας ενδιαφέρει είναι η κατάσταση, που οι χριστιανοί διδάσκαλοι ονομάζουν «θεοεγκατάλειψη». Μετά από ένα δείγμα ή μερικά δείγματα της χάριτος του Θεού στη ζωή μας, ο Θεός αποσύρεται. Ο χριστιανός Τον αποζητά και προσπαθεί να Τον φέρει πίσω, ώστε να νιώσει ξανά την ευφορία της παρουσίας Του. Προσεύχεται, αγρυπνά, νηστεύει, θρηνεί, όμως ο Θεός φαίνεται να κωφεύει. Ό,τι κι αν κάνει ο άνθρωπος, ακόμη κι αν αγωνίζεται χρόνια, αισθάνεται πνευματικά ξηρός. Και ξαφνικά ο Θεός, όταν θέλει, επανέρχεται και ίσως δεν ξαναφεύγει ποτέ (βλ. π.χ. Σωφρονίου του Έσσεξ Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης και Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί).

Η θεοεγκατάλειψη είναι μία «απόδειξη» ότι το ορθόδοξο πνευματικό βίωμα δεν είναι προϊόν μηχανισμού, καθώς και ότι ο χριστιανισμός δεν χρησιμοποιεί τεχνικές αντίστοιχες με τον ανατολικό διαλογισμό, γιατί τότε η σωστή εφαρμογή της «μεθόδου» θα οδηγούσε αναπόφευκτα στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Αντίθετα, εδώ καμία μέθοδος δεν είναι αποτελεσματική – όλα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για ενεργοποίηση μηχανισμών, αλλά για ελεύθερη επικοινωνία προσώπων.

5. Το οφθαλμοφανέστερο από τα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν είναι ότι το ορθόδοξο πνευματικό βίωμα, μετά από ένα στάδιο πνευματικής προόδου, συνοδεύεται από τα «χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος», που εξαιτίας τους ένας άνθρωπος γίνεται διορατικός, προορατικός, ιαματικός κ.τ.λ. – ένα τμήμα της ευρύτερης πραγματικότητας, που ο μέσος άνθρωπος ονομάζει γενικώς «θαύματα».

Ο κ. Α. είναι πεπεισμένος ότι δεν υπάρχουν θαύματα, αφού δεν έζησε ή δεν αντιλήφθηκε κανένα απ’ αυτά, δε γνωρίζει κανένα θαύμα επιστημονικά επιβεβαιωμένο και μάλιστα αναφέρει ότι έχουν περάσει αιώνες από το τελευταίο «επίσημα αναγνωρισμένο από την Εκκλησία» θαύμα (σελ. 69-70).

Το ότι δεν υπάρχουν θαύματα επιστημονικά επιβεβαιωμένα είναι θεολογικά εύλογο (ο Θεός δεν θέλει να «εξαναγκαστούμε» να Τον πιστέψουμε επηρεασμένοι από μια «επίδειξη» της παρουσίας Του), είναι όμως κάπως σχετικό. Υπάρχουν θαύματα πολύ καλά μαρτυρημένα, όπως η αποτροπή της καταστροφής του Ορχομενού Βοιωτίας από τους ναζί το 1943, με παρέμβαση της Παναγίας, όπου την εικόνα με τη σχετική παράσταση φιλοτέχνησε με έξοδά του ο ίδιος ο Γερμανός διοικητής Όφμαν (εορτάζεται στις 10 Σεπτεμβρίου).

Υπάρχουν όμως και θαύματα πιο τεκμηριωμένα, όπως η μετατροπή του άρτου και του οίνου της θείας Ευχαριστίας σε σάρκα και αίμα στο Λαντσιάνο της Ιταλίας τον 8ο αι. μ.Χ., που εξετάστηκε επιστημονικά στην εποχή μας πολλές φορές.

Και η ιδέα του «επίσημα αναγνωρισμένου από την Εκκλησία» θαύματος είναι επίσης ακατανόητη για την ορθοδοξία, γιατί σε μας θαύματα συμβαίνουν –επιτρέψτε μου– καθημερινά και δε χρειάζονται «επίσημη» εκκλησιαστική επικύρωση. Κάθε γεγονός που φαίνεται θαύμα δεν είναι όντως θαύμα (συμφωνούμε με τη ρήση του Γκαίτε στη σελ. 204 του κ. Α.), όμως είναι καταγεγραμμένες χιλιάδες μαρτυρίες για τα αγιοπνευματικά χαρίσματα σύγχρονων αγίων, όπως ο Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης (1906-1991), ο Παΐσιος ο Αγιορείτης (1924-1994), ο Γεώργιος Καρσλίδης της Δράμας (1901-1959), ο Ευμένιος του Ρεθύμνου (1912-2005) κ.π.ά. ή, για να αναφερθώ σε κάπως παλαιότερους, ο άγιος Αγαπητός ο Ιαματικός (11ος αι.), ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ (1754-1833), ο άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης (1829-1908), ο άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης (1840-1924), ο άγιος Νεκτάριος της Όπτινα (1853-1928), ο άγιος Σεραφείμ της Βίριτσα (1866-1949), η αγία Ματρώνα της Μόσχας (1882-1952), ο άγιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς (1896-1966) κ.π.ά.

Οι άνθρωποι αυτοί, εκτός π.χ. από κάμψεις χώρου και χρόνου που τους συνέβαιναν [προσέξτε: σα να ζούσαν σε κβαντικό σύμπαν (τέτοια περιστατικά καταγράφει ο Μαρκίδης στα βιβλία του Riding with the Lion, The Mountain of Silence και Gifts of the Desert)], δεν «αισθάνονταν» απλώς ενωμένοι με όλα τα όντα (πράγμα που μπορεί να είναι συνέπεια εγκεφαλικού μηχανισμού), αλλά ένιωθαν, σύμφωνα με δημοσιευμένες μαρτυρίες, τη χαρά και τον πόνο των άλλων ως δικά τους. Ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής Αθηνών Γεώργιος Παπαζάχος είχε καταθέσει ότι ο γέροντας Πορφύριος κινδύνεψε να πεθάνει, νιώθοντας τον πόνο των ανθρώπων, που σκοτώνονταν στις οδομαχίες κατά την πτώση του Τσαουσέσκου στη Ρουμανία. Ο γέροντας Γεννάδιος (1983), που ασκήτευε στα νότια του νομού Ρεθύμνης, «άκουγε» από το κελί του τις μάχες στο Λίβανο και την Περσία, ενώ μια φορά μεταφέρθηκε αιφνιδίως σε μια μάχη στο Λίβανο (σημειωτέον ότι «γέροντας» λέγεται ο ορθόδοξος πνευματικός διδάσκαλος, άσχετα από την ηλικία του –αν και συνήθως είναι και ηλικιωμένος). Ο γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ, το 1932, έγραφε στο Δαβίδ Μπάλφουρ (έναν Άγγλο με πολυτάραχη ζωή και πολυκύμαντη σχέση με την ορθοδοξία) λεπτομέρειες για την πνευματική του κατάσταση –του Μπάλφουρ– τις οποίες βίωνε κατά την ώρα της προσευχής του. Ο ίδιος έγραφε ότι «κατά την υπέρ του κόσμου προσευχήν» η ψυχή «ταχέως αντιλαμβάνεται ότι βαρύ νέφος αντιπαθείας, ως και πρότερον, κρέμαται επάνω της γης», από τη συσσώρευση της κακίας των ανθρώπων που «αγαπούν περισσότερο το σκότος του μίσους από το φως της αγάπης του Θεού» (Περί προσευχής, σελ. 93-94). Προσθέτει όμως ότι, αν δεν υπήρχαν άνθρωποι που προσεύχονται με ένταση υπέρ του κόσμου, η «εξουσία του σκότους» θα ισχυροποιούσε την κυριαρχία της σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι σήμερα.

Η απλή άρνηση της αξιοπιστίας των χιλιάδων μαρτυριών για τα ξεχωριστά χαρίσματα αυτών των μεγάλων ορθόδοξων διδασκάλων, χωρίς έστω μια στοιχειώδη διερεύνηση, είναι επιστημονικά άτοπη. Ομοίως και η υπόθεση ότι, εφόσον ερευνήθηκαν και διαψεύστηκαν περιπτώσεις μάγων, μάντεων, θαυματοποιών, θεραπευτών κ.λ.π., μπορούμε να επεκτείνουμε τα συμπεράσματά μας και στους αγίους της ορθοδοξίας. Μπορεί η αλήθεια να απουσιάζει από κάπου, αλλά να εμφιλοχωρεί κάπου αλλού. Οι κομπογιαννίτες δεν εξουδετερώνουν αυτονόητα την αξιοπιστία της ιατρικής (ούτε καν συλλήβδην της εμπειρικής ιατρικής).

Τέλος, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι στον ορθόδοξο χώρο τα αποτελέσματα της «Βιοθεολογίας» έχουν γίνει αποδεκτά χωρίς πρόβλημα. Μια συνοπτική αποτίμησή τους από ορθόδοξη σκοπιά βλ. π.χ. στην εισήγηση του παιδοψυχολόγου και παιδοψυχίατρου π. Βασιλείου Θερμού «Εμπειρίες σε αιρέσεις και σέκτες – ψυχολογική θεώρηση», την οποία βλ. και στο http://www.egolpio.com/SECTS/empeiries_se_aireseis_sectes.htm.

Εν κατακλείδι, λόγω των παραπάνω αδυναμιών, οφείλω να θεωρήσω τη μελέτη του κ. Α. ανεπαρκή και τα συμπεράσματά του εσφαλμένα. Και, επειδή το περί Θεού ερώτημα δεν είναι ζήτημα πίστης, αλλά σχέσης (η οποία μάλιστα προεκτείνεται στην αιωνιότητα), φοβούμαι ότι η συμβολή του στη ζωή του δυτικού κόσμου θα είναι αρνητική – θα παρέχει σε ανθρώπους ψευδή επιστημονική τεκμηρίωση της απιστίας τους. Στη χώρα μας υπάρχουν πολλοί άνθρωποι έτοιμοι να υποδεχτούν τέτοιες μελέτες για να ενισχυθούν ψυχολογικά στο να απορρίψουν μετά χαράς οποιοδήποτε δεσμό τους με την πνευματική κληρονομιά των πατέρων τους.

Ζήτημα επίσης προκαλεί η εκπληκτική πρόταση του κ. Α. (σελ. 269 υποσ.) περί… «θεοεκτομής» (δηλ. αφαίρεσης του «θρησκευτικού γονιδίου» με ειδική επέμβαση σε επικίνδυνους θρησκόληπτους φανατικούς)! Η θρησκεία δεν είναι η σοβαρότερη πηγή βίας στην ιστορία της ανθρωπότητας, όπως νομίζει. Δεν προκάλεσε η θρησκεία την αποικιοκρατία, το δουλεμπόριο, την Τρομοκρατία μετά τη Γαλλική Επανάσταση, την εξαθλίωση των βιομηχανικών εργατών του 19ου αι., το ναζισμό, το σταλινισμό, τους Κόκκινους Χμέρ… ακόμη και τη σημερινή εκμετάλλευση της ανθρωπότητας από τις πολυεθνικές. Αντίθετα, εγώ, επειδή είμαι χριστιανός (άσχετα αν είμαι «καλός» ή «κακός» χριστιανός), νιώθω αγανάκτηση, οίκτο και συνειδησιακό συγκλονισμό γι’ αυτές τις παλιές και σύγχρονες καταστάσεις, όσο και για τα εγκλήματα στο όνομα του Χριστού, που όμως δεν τα διέπραξαν οι πνευματικά προοδευμένοι χριστιανοί. Εκτός αν πρέπει να καταργήσουμε και τη δημοκρατία, επειδή και στο δικό της όνομα διαπράχθηκαν εγκλήματα (σημειωτέον ότι τα γραμματόσημα της Χούντας του 1967-73 έγραφαν στην κορυφή «Ελληνική Δημοκρατία»).

Φανταστείτε λοιπόν να είχαν ανακαλύψει την ιδέα της θεοεκτομής οι εξουσιαστές του Στάλιν ή του Χρουτσώφ, όταν έστελναν τους χριστιανούς στα γκουλάγκ, στη Σιβηρία και στα νησιά Σολόφκυ. Φανταστείτε τι θα γίνει, όταν ο επόμενος που θα αποφασίσει να σώσει τον κόσμο από το «όπιο του λαού» θα έχει ήδη ανακαλύψει τη θεοεκτομή. Μήπως ο κ. Α. κατά βάθος οδηγείται σε επικίνδυνες φαντασιώσεις;

Από την άλλη, δεν είναι δεοντολογικά σωστό να σας προτείνω να μην επανεκδώσετε τη μελέτη του. Κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με λογοκρισία και η λογοκρισία, ιδίως στο συγκεκριμένο ζήτημα (ας μου επιτραπεί να το θέσω έτσι), «δεν είναι της μόδας» στην εποχή μας. Η πρόταση που μπορώ να κάνω, επομένως, μαζί και παράκληση, είναι να δεχτείτε την παρουσίαση από τις εκδόσεις σας μιας βαρύνουσας μελέτης για την ορθόδοξη πνευματικότητα και ίσως και να δημοσιοποιήσετε με κάποιο τρόπο την παρούσα ταπεινή επιστολή.

Τέτοιες μελέτες μπορούν να εκπονηθούν από εξέχουσες προσωπικότητες της ορθοδοξίας, κατά προτίμησιν μοναχούς, όχι απαραίτητα Έλληνες, αλλά οπωσδήποτε αναγνωρισμένης πνευματικότητας (ενδεχομένως και πανεπιστημιακής μόρφωσης, αν αυτό τεθεί ως κριτήριο), όχι από ακαδημαϊκούς φιλοσόφους, παρόλο που και φιλόσοφοι έχουν συμβάλει κατά καιρούς στη μελέτη και αποτίμηση της πνευματικής μας παράδοσης. Αν στο θέμα αυτό χρειάζεστε περισσότερη διευκρίνιση, μπορώ να επανέλθω. Θα σας παρακαλούσα όμως να μην αντιμετωπίσετε το ενδεχόμενο αυτό με περιφρόνηση, προερχόμενη από «επιστημονικό ελιτισμό» και προκατάληψη. Είναι δυνατόν να υπάρχει και άλλου είδους επιστήμη, εκτός από τη δυτική.

Μπορεί βέβαια να υλοποιηθεί και μια καθαρά ανθρωπολογική μελέτη στους χώρους της ορθόδοξης πνευματικότητας, όπως αυτή που πρότεινα παραπάνω, σε κάποιο σημείο της επιστολής μου. Ένα δείγμα τέτοιας μελέτης, γραμμένη από έναν άνθρωπο που δεν έχει ακαδημαϊκές περγαμηνές, αλλά ήταν μέλος της κοινωνίας, την οποία περιγράφει, είναι π.χ. το βιβλίο του μεγάλου ορθόδοξου πνευματικού διδασκάλου του 20ού αιώνα γέροντα Παϊσίου του Αγιορείτη, Αγιορείται Πατέρες και αγιορείτικα (Athonite Fathers and Athonite sayings), έκδ. του ιερού γυναικείου Ησυχαστηρίου «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», Σουρωτής Θεσσαλονίκης.

 

Θεόδωρος Ι. ΡηγινιώτηςImage

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 29, 2013 by aretimaurogianni

NEYΡOΘEOΛOΓΙΑ: Ο ΠΙΟ ΥΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΓΙ ΑΥΤΟ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΣΜΟΣ!

 

ΣΠΟΥΔΑΙΟ
 
ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΠΟΥ ΩΦΕΛΕΙ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΑΛΛΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΟΥΔΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ…ΑΘΕΩΝ!!!

 
 


ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΟΙΜΟΥ-ΑΘΗΝΑΣ

Ο συγκριτισμός είναι ένα από τα ύπουλα όπλα της νέας τάξης, που σκοπό έχει να «ενώσει» όλες τις «θρησκείες» σε μία πανθρησκεία που στην ουσία θα είναι α-θρησκεία!

Ο μεγαλύτερος ή καλύτερα ο μόνος εχθρός του συγκριτισμού, είναι η Ορθοδοξία, αφού αυτή όπως είχε πεί και ο αγ. γέρων Ισαΐας ο
Λαυρεώτης «δεν είναι θρησκεία, αλλά Ζωή αληθινή»!
Οι άλλες θρησκείες και τα άλλα δόγματα του Χριστιανισμού, ως «νεκροφιλικά συμπτώματα» που είναι (Νίκος Καρούζος), δέχονται ευχαρίστως να μπούν μέσα στην «διαθρησκιακή σούπα» δηλαδή την πανθρησκεία της νέας τάξης. Θα μου πείτε και ορισμένοι ορθόδοξοι ιεράρχες προσχωρούν, ενίοτε και ο Πατριάρχης δείχνει να αγκαλιάζει τέτοιες «ευγενείς προσπάθειες».
Ο πυρήνας όμως της Ορθοδοξίας που είναι ο Ορθόδοξος μοναχισμός, «αντιστέκεται σαν δρύς» (όπως έλεγε ο Βάρναλης) και επομένως καίριος στόχος του συγκριτισμού, είναι να θολώσει τον Ορθόδοξο μοναχισμό, ώστε εύκολα μετά να ρίξει μέσα στην διαθρησκιακή σούπα ολόκληρη την ανυπότακτη Ορθοδοξία…

Στη μάχη λοιπόν η νέα τάξη ρίχνει ένα από τα πιό σύγχρονα αλλά και πιό ύπουλα όπλα του συγκριτισμού, αυτό που ονομάζεται «νευροθεολογία». Κάθε νοήμων άνθρωπος που μέσα του δεν έχουν δολοφονηθεί οι λέξεις αλλά είναι ζωντανές, καταλαβαίνει το οξύμωρον της λέξεως…ή καλύτερα που το πάει ο δόλιος «ποιητής» της λέξεως…

Στην καθαρή νευρολογία, που πραγματεύεται την δομή καθώς και την μηχανική και βιοχημική λειτουργία του νευρικού συστήματος, παρεμβάλουμε τη λέξη (και άρα την έννοια) «Θεός» και την συνθλίβουμε ανάμεσα στο νευρικό σύστημα και τη λειτουργία του. 

Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την «νευροθεολογική έρευνα» σχετικά με την προσευχή, δεν αξιολογούνται όπως πρέπει από τους αποδέκτες, γι αυτό και όλα τα ιστολόγια αναπαράγουν την είδηση ως θετική! Δεν βλέπουν το δόλιον του πράγματος και πνευματική  εξουδετέρωση της  προσευχής που επιχειρεί η «έρευνα»!

Εμείς παραθέτουμε την είδηση όπως την είδαμε προσθέτοντας τα πολύ εύγλωτα σχόλιά μας, μέσα σε παρένθεση (μέ μπλέ χρώμα).

Διαβάστε την προσεκτικά και βγάλτε τα συμπεράσματά σας

 

 

Οι ορθόδοξες καλόγριες (οι καλόγεροι όχι;) και οι βουδιστές μοναχοί ενισχύουν τις εγκεφαλικές τους ικανότητες μέσω της προσευχής και του διαλογισμού, αλλά ακόμα και οι άθεοι μπορούν να απολαύσουν τα οφέλη των θρησκευόμενων από την πίστη τους, σύμφωνα με έναν αμερικανό νευροβιολόγο.

(Άρα δεν χρειάζεται να πιστεύεις!)  Στο βιβλίο του «Πώς ο Θεός αλλάζει τον εγκέφαλό σας», (αυτό το επιχειρεί μόνον ο διάβολος, ο Θεός θέλει να θέλεις εσύ να αλλάξεις και τότε μόνον σε σώζει!) ο δρ. Άντριου Νιούμπεργκ υποστηρίζει ότι το κλειδί βρίσκεται «στην ηρεμιστική επίδραση που έχει η έντονη προσευχή στον εγκέφαλό μας».

Οι έρευνες δείχνουν ότι η προσευχή επιφέρει αλλαγές στη φαιά ουσία και ενισχύει τις περιοχές του εγκεφάλου που αφορούν την προσοχή και τη συμπόνια, ενώ ηρεμεί τις περιοχές που συνδέονται με τον φόβο και την αγωνία. Ασχέτως εάν ο άνθρωπος που προσεύχεται ή κάνει διαλογισμό πιστεύει σε μια ανώτερη δύναμη, λέει ο συγγραφέας, το αποτέλεσμα είναι ίδιο: περιορίζονται οι αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα.
(Για όποιον δεν το εμπέδωσε, ας το επαναλάβουμε: Δεν χρειάζεται να πιστεύει κανείς στο Θεό!!!)
«Στην ουσία», λέει ο Νιούμπεργκ που είναι επικεφαλής του Κέντρου Εγκεφάλου και Πνευματικότητας του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνιας, «όταν σκεφτόμαστε για τα μεγάλα ζητήματα της ζωής- θρησκευτικά, επιστημονικά ή ψυχολογικά- ο εγκέφαλός μας αναπτύσσεται. Και σε αυτό δεν έχει καμία σημασία εάν είμαστε χριστιανοί, μουσουλμάνοι ή ινδουιστές».

(Τρίτη και φαρμακερή: Όλες οι θρησκείες είναι το ίδιο!)

Ο επιστήμονας μιλά για τη «νευροθεολογία», τη μελέτη του ρόλου που παίζει ο εγκέφαλος στη θρησκευτική πίστη και έχει στόχο να ρίξει φως στο τι συμβαίνει μέσα στα κεφάλια μας όταν επικαλούμαστε τον Θεό.
(Δηλαδή η αλοίωση δεν αφορά την ψυχή μας αλλά όλα είναι χημεία του εγκεφάλου!!!)

«Οι δύο πιο ισχυρές δυνάμεις στην ανθρώπινη ιστορία είναι η θρησκεία και η επιστήμη», καταλήγει ο Νιούμπεργκ. «Εάν προσπαθήσουμε να τις φέρουμε δίπλα-δίπλα, θα κατανοήσουμε την κάθε μια, αλλά και τον κόσμο μας με έναν πολύ πιο αποτελεσματικό τρόπο».
Ο ΣΥΓΚΡΙΤΙΣΜΟΣ, ΔΗΛΑΔΗ Η ΔΙΑΘΡΗΣΚΙΑΚΗ ΑΘΕΗ ΣΟΥΠΑ, ΠΟΥ ΘΑ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΕΙ ΣΑΝ ΤΥΦΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, ΕΔΩ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΦΑΝΟΥΣ ΔΟΛΙΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ

 
 

ΠΗΓΗ: http://www.pentapostagma.gr/2013/06/neotheologia-o-poio-upoulos–kai-epikindynos-sygkritismos.html#ixzz2aSZqS9p6Image

Σύναξη Ορθοδόξων Κληρικών και Μοναχών – Ιστορικές Εκκλησιολογικές

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 12, 2013 by aretimaurogianni

Σύναξη Ορθοδόξων Κληρικών και Μοναχών – Ιστορικές Εκκλησιολογικές Εξελίξεις

Κολλυβάδες

Σύναξη Ὀρθοδόξων Κληρικῶν καὶ Μοναχῶν 

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
Δύο κορυφαίας σημασίας ἐνέργειες τοῦ μητροπολίτου Πειραιῶς

1. Ἡ Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ καταδικάση τὸν Οἰκουμενισμό.

Πνευματικὴ εὐφροσύνη καὶ ἀνεκλάλητη ἐν Κυρίῳ χαρὰ κατέλαβε τὶς καρδιὲς τῶν Ὀρθοδόξων, ἐξ αἰτίας δύο σημαντικῶν πρωτοβουλιῶν τοῦ ὁμολογητοῦ ἀρχιερέως τῶν καιρῶν μας, σεβασμιωτάτου μητροπολίτου Πειραιῶς κ. Σεραφείμ. 

Ἡ πρώτη ἐνέργεια συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ἀμέσως μετὰ τὴν ἑορτὴ τοῦ Πάσχα, περὶ τὰ μέσα τῆς Διακαινησίμου ἑβδομάδος, συνέταξε καὶ ἀπέστειλε πρὸς τὸν Μακαριώτατο Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν καὶ πρὸς τοὺς σεβασμιωτάτους ἀρχιερεῖς, μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἱεραρχίας, ἐπιστολή, μὲ τὴν ὁποία ζητοῦσε, λόγῳ τοῦ ὅτι «ὄντως τώρα κινδυνεύει σοβαρὰ ἡ Ὀρθοδοξία», νὰ συγκληθῆ ὅσο τὸ δυνατὸν συντομώτερα «ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος γιὰ νὰ ἐξετάση καὶ ἐρευνήση τὰ ἀνωτέρω καυτὰ καὶ φλέγοντα θέματα, πάντοτε ὑπὸ τὸ φῶς τῆς Ἁγιογραφικῆς, Ἁγιοπατερικῆς καὶ Ἱεροκανονικῆς διδασκαλίας καὶ παραδό­σεως τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, νὰ λάβη καταδικαστικὴ ἀπό­φαση ἐναντίον τόσο τοῦ Οἰκουμενισμοῦ ὅσο καὶ τῶν ἀκολουθούντων, διδα­σκόντων καὶ μεταλαμπαδευόντων τὴν παναίρεση αὐτή, γιὰ νὰ παύσουν τὰ σκάνδαλα καὶ ἡ σύγχυση κλήρου καὶ λαοῦ. 

Μετὰ τὴν κυκλοφόρηση τῆς θαρραλέας καὶ ἱστορικῆς «Ὁμολογίας πίστεως κατὰ τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, ἡ ὁποία ἀναστάτωσε καὶ ἐθορύβησε τοὺς Οἰκουμενιστὰς τόσο, ὥστε νὰ ζητοῦν τὴν δίωξη ὅσων τὴν ὑπέ­γραψαν, ἡ πρωτοβουλία αὐτὴ ἀποτελεῖ σημαντικώτατο βῆμα, διότι μετα­φέρει ἐπισήμως καὶ ἐπὶ ὑψηλοῦ ἐκκλησιολογικοῦ ἐπιπέδου, μὲ αἴτημα δηλονότι ἐπιφανοῦς ἐπισκόπου, τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τοῦ Οἰκουμενισμοῦ εἰς ἐπίπεδο συνόδου. Δὲν γνωρίζουμε τὴν στάση καὶ ἀντίδραση τοῦ ἀρχιεπισκόπου καὶ τῶν λοιπῶν ἀρχιερέων ἔναντι τοῦ ἱστορικοῦ αὐτοῦ ἐγγράφου. Μέχρι στιγμῆς, μετὰ παρέλευση δύο μηνῶν, ἐπικρατεῖ ἄκρα σιωπή, ἐνδεικτικὴ τῶν προθέσεων τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐκκλησιαστικῆς ἡγεσίας. Θὰ ἀσχοληθῆ δυστυχῶς ἡ Ἱεραρχία, κατὰ τὴν τακτικὴ της συνεδρία τοῦ Ὀκτωβρίου, μὲ δευτερεύοντα θέματα, σὲ ἐπίπεδο ποιμαντικῶν σεμι­ναρίων καὶ αὐτονοήτων γιὰ τοὺς ἐπισκόπους ἐκτιμήσεων καὶ διαπι­στώσεων, καὶ θὰ παρακάμψῃ τὸ κολοσσιαῖο, τὸ ἐκρηκτικό, τὸ διαιρετικὸ τοῦ ποιμνίου, τὸ διαβρωτικὸ τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως καὶ ζωῆς θέμα τῆς παναιρέσεως τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, διαχριστιανικοῦ καὶ διαθρησκειακοῦ, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἐκτίμηση συγχρόνων Ἁγίων Πατέρων, Γερόντων καὶ ἐπιφανῶν πατερικῶν θεολόγων, ἀποτελεῖ τὴ χειρότερη ἐκκλησιολογικὴ αἵρεση ὅλων τῶν αἰώνων. 

Τὸ ἔγγραφο τοῦ μητροπολίτου Πειραιῶς ὑπενθυμίζει καὶ καθιστᾶ ἀπο­λύτως ἐπίκαιρα ὅσα εἶπε ὁ Ἀπόστολος Παῦλος πρὸς τοὺς πρεσβυ­τέρους – ἐπισκόπους τῆς περιοχῆς τῆς Ἐφέσου κατὰ τὴν τελευταία ἱεραπο­στολική του περιοδεία, τὴν προτροπή του, δηλαδή, νὰ προστατεύουν τὸ ποίμνιο ὄχι μόνο ἀπὸ τοὺς λύκους τῶν ἐμφανῶν αἱρέσεων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς ἀφανεῖς πλανεμένους καὶ αἱρετίζοντας συνεπισκόπους των: «Προσέ­χετε οὖν ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ, ἣν περιε­ποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος. Ἐγὼ γὰρ οἶδα τοῦτο, ὅτι εἰσελεύσονται μετὰ τὴν ἄφιξίν μου λύκοι βαρεῖς εἰς ὑμᾶς μὴ φειδόμενοι τοῦ ποιμνίου· καὶ ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα τοῦ ἀποσπᾶν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν»[1]. Ὑπενθυμίζει ἀκόμη πρός ὅσους σιωποῦν, τὴν βαρύτατη ἐκτίμηση τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ ὅτι ὑπάρχουν τρία εἴδη ἀθεΐας· στὸ πρῶτο ἀνήκουν οἱ κατ᾽ ἐξοχὴν ἄθεοι, ὅσοι, δηλαδή, δὲν πιστεύουν στὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ, στὸ δεύτερο ἀνήκουν οἱ αἱρετικοὶ ποὺ διαστρέφουν τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ στὸ τρίτο ὅσοι κινούμενοι ὑπό «ἀνευλαβοῦς εὐλαβείας» σιωποῦν καὶ δὲν ὁμιλοῦν γιὰ τὴν διαστροφὴ τῶν δογμάτων τῆς Ἐκκλησίας. «Τρίτον δὲ ἐστιν εἶδος, οὐ πόρρῳ τῆς ἀνωτέρω πονηρᾶς ξυνωρίδος, τὸ παραιτεῖσθαί τι λέγειν τῶν δεδογμένων περὶ Θεοῦ»[2]. 

Μαζὺ μὲ τὴν ὑπόμνηση τοῦ μητροπολίτου Πειραιῶς πρὸς τοὺς συνεπισκόπους του, ὅτι ἡ καταδίκη τοῦ Οἰκουμενισμοῦ «θὰ ἀποδείξη ὅτι παραμένομεν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων καὶ εἴμεθα συνεπεῖς στοὺς φρικτοὺς ὅρκους ποὺ ἐδώσαμε κατὰ τὴν χειροτονία μας» τὸ ἁγιογραφικὸ καὶ πατε­ρικὸ παράθεμα πρέπει νὰ ἐνεργοποιήσουν τὴν ὀρθόδοξη αὐτοσυνειδησία ὅσων ἐπισκόπων δὲν ἔχουν ἁλωθῆ ἀκόμη ἀπὸ τὴν παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ.

2. Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, ἀντὶ νὰ ἐνισχύη τὸν Οἰκου­μενισμό, πρέπει νὰ συγκαλέση ἀμέσως Πανορθόδοξη Σύνοδο γιὰ τὴν καταδίκη του.

Ἡ δεύτερη καὶ σπουδαιότερη ἐνέργεια ἐπισκοπικῆς εὐθύνης τοῦ μητροπολίτου Πειραιῶς ἔχει σχέση μὲ ἐκτενέστατη ἐπιστολὴ-ὑπόμνημα, ποὺ ἀπέστειλε πρὸς τὸν Οἰκουμενικὸ πατριάρχη κ. Βαρθολομαῖο (17 Ἰουνίου 2013), στὴν ὁποία σχολιάζει ὀρθοδόξως καὶ ἀπορρίπτει ὅσα ἀντορθόδοξα καὶ ἀντιπαραδοσιακὰ εἶπε καὶ ἔπραξε ὁ πατριάρχης, κατὰ τὴν πρόσφατη ἐπίσκεψή του στὸ Μιλᾶνο τῆς Ἰταλίας, ἀλλὰ καὶ στὴν Κωνσταντινούπολη, μὲ ἀφορμὴ τὸν ἑορτασμὸ τῶν 1700 ἐτῶν ἀπὸ τὴν ὑπογραφὴ τοῦ «Διατάγματος τῶν Μεδιολάνων», καθὼς καὶ κατὰ τὴν ἀκολουθήσασα ἐπίσκεψή του στὴν Τσεχία καὶ στὴν Σλοβακία. 

Τὸ δεύτερο αὐτὸ σπάνιο καὶ ἀξιομίμητο βῆμα, σὲ καιροὺς ἀφασίας καὶ ἐνδοκοσμικῶν βλέψεων τῶν ὡς θὰ ἔπρεπε ὁμολογητῶν καὶ οὐρα­νοφρόνων ἐπισκόπων, ἀποκτᾶ μεγάλη σημασία γιὰ πολλοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπισημαίνομε δύο βασικούς. Τολμᾶ, ἐν πρώτοις, καὶ ἀποδίδει προσωπικὴ καὶ πρώτιστη εὐθύνη, κατονομάζοντας τὸν πρώτιστο σὲ οἰκουμενιστικὰ ἀνοίγματα οἰκουμενικὸ πατριάρχη κ.  Βαρθολομαῖο, ὁ ὁ­ποῖος δυστυχῶς σέρνει τὸν χορὸ τῆς οἰκουμενιστικῆς ἀποστασίας, συμπα­ρασύροντας στὴν πτώση τὸ σύνολο σχεδὸν τῶν Ὀρθοδόξων προκα­θημένων καὶ πλῆθος ἐπισκόπων, λοιπῶν κληρικῶν, μοναχῶν καὶ λαϊκῶν. Ἤδη στὸ μνημονευθὲν μεταπασχάλιο ἔγγραφό του πρὸς τὸν ἀρχιεπί­σκοπο κ. Ἱερώνυμο καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ζητεῖ τὴν σύγκληση τοπικῆς συνόδου γιὰ τὴν καταδίκη ὄχι μόνο τοῦ Οἰκου­μενισμοῦ γενικῶς, ἀλλὰ προσωπικῶς καὶ ὀνομαστικῶς «τῶν ἀκολου­θούντων, διδασκόντων καὶ μεταλαμπαδευόντων τὴν παναίρεση αὐτή», πρῶτος καὶ μέγιστος μεταξὺ τῶν ὁποίων, διδάσκαλος καὶ μετα­λαμπαδευτής, εἶναι ὁ Οἰκουμενικὸς πατριάρχης, ὅπως ἀποδεικνύει εὐθαρσῶς ὁ μητροπολίτης Πειραιῶς μὲ τὴν ἐκτενέστατη αὐτὴ ἐπιστολή του. 

Τερματίζεται ἔτσι, τουλάχιστον ὡς πρὸς τοὺς ἐπισκόπους, μία κακῶς ἐπικρατήσασα καὶ συνιστωμένη στάση· νὰ ἀποφεύγεται, δηλαδή, κατὰ τὸν ἔλεγχο πλανῶν καὶ αἱρέσεων ἡ ἀποκάλυψη ὀνομάτων καὶ νὰ γίνεται ἁπλῶς ἀναφορὰ στὴν αἵρεση καὶ στὴν πλάνη, ὡσὰν νὰ μὴ ὑπάρχουν πρόσωπα, ποὺ διατυπώνουν τὶς πλάνες καὶ τὶς αἱρέσεις, καὶ αὐτὲς νὰ προέρχονται ἀπὸ τὸ πουθενά, ἐκ τοῦ μηδενός. Αὐτὴ ἡ ἐπικρατήσασα κατὰ ὑπόδειξη τοῦ Διαβόλου πονηρὴ στάση, τὴν ὁποίαν προσφυῶς μερικοί ὠνόμασαν αἵρεση τοῦ Ὀνοματοκρυπτισμοῦ, δὲν ἔχει κανένα ἔρεισμα οὔτε στὴν Ἁγία Γραφὴ οὔτε στὴν Πατερικὴ Παράδοση, ὅπου ἀποκαλύπτονται τὰ ὀνόματα τῶν πλανεμένων καὶ αἱρετικῶν καὶ καταδικάζονται ὀνομα­στικὰ μαζὶ μὲ τὶς αἱρέσεις καὶ τὶς πλάνες τους. Ἐναντίον τοῦ Ἀρείου, τοῦ Εὐνομίου, τοῦ Μακεδονίου, τοῦ Νεστορίου, τοῦ Εὐτυχοῦς, τοῦ Διασκόρου, τοῦ Σεβήρου, τοῦ Βαρλαὰμ καὶ πολῶν ἄλλων ἀγωνίσθηκαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες καὶ οἱ Ἅγιες Σύνοδοι καὶ ὄχι ἐναντίον τοῦ πουθενὰ καὶ τοῦ μηδενός. Ἂς ἀνοίξουν τὰ λειτουργικὰ βιβλία οἱ ὀνοματοκρύπτες, γιὰ νὰ διαπιστώσουν μὲ πόση αὐστηρότητα ἡ Ἅγιοι ὑμνογράφοι καταφέρονται ὀνομαστικῶς ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν καὶ μὲ πόσο σκληροὺς χαρα­κτηρισμούς. Ἂς ἀρχίσουν ἐπίσης νὰ ξαναδιαβάζουν τὰ προσωπικὰ ἀναθέματα ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, τὰ ὁποῖα ἀντικανονικῶς κατήργησαν. Ἡ ἀπόκρυψη τοῦ πλανωμένου καὶ αἱρετίζοντος συντελεῖ στὸ νὰ κυκλοφορεῖ ὡς «ἄκακον ἀρνίον» μεταξὺ τῶν πιστῶν καὶ ἀγαπητικῶς καὶ ὑποκριτικῶς νὰ κατασπαράσσει τὶς ψυχές τους. Ὁ Χριστιανισμὸς δὲν εἶναι οὔτε ἀποκρυφισμὸς οὔτε μυστικὴ ὀργάνωση, τύπου Μασονίας. Ὅλα εἶναι φανερά, εἶναι φῶς, καθαρὸ καὶ ἄπλετο, γιὰ νὰ βαδίζη κανεὶς χωρὶς προσκόμματα. «Περιπατεῖτε ἕως τὸ φῶς ἔχετε, ἵνα μὴ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ· καὶ ὁ περιπατῶν ἐν τῇ σκοτίᾳ οὐκ οἶδε ποῦ ὑπάγει»[3]  καὶ «ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὒκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ· ὁ δὲ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ ἔργα, ὅτι ἐν Θεῷ ἔστιν εἰργασμένα»[4]. Μὲ τὸν ὀνομαστικὸ ἔλεγχο τοῦ Οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου ὁ μητροπολίτης Πειραιῶς πλήττει τὴν αἵρεση τοῦ Ὀνομα­τοκρυπτισμοῦ καὶ τηρεῖ τὴν εὐαγγελική, ἀποστολικὴ καὶ πατερικὴ Ὀνοματοφάνεια. 

Ὁ δεύτερος λόγος τῆς σπουδαιότητος τῆς ἐκτενέστατης προσωπικῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς τοῦ μητροπολίτου Πειραιῶς πρὸς τὸν Οἰκουμενικὸ πατριάρχη, ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι μετὰ ἀπὸ πολλὲς δεκαετίες ἀγώνων ἐναν­τίον τοῦ Οἰκουμενισμοῦ καὶ τὴν παρεμπεσούσα σιωπὴ τῶν ἐπισκόπων, ἰδιαίτερα κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἀρχιεπισκοπικῆς θητείας τοῦ ἀπὸ Δημητριάδος κυροῦ Χριστοδούλου, παίρνει στὰ χέρια του ἕνας θαρραλέος ἐπίσκοπος τὴν σκυτάλη τοῦ ἀντιοικουμενιστικοῦ ἀγῶνος ἀπὸ τοὺς ὀρθοδόξους σκυταλοδρόμους, τοὺς ἀειμνήστους ἀρχιεπισκόπους Χρυσό­στομο Β´ καὶ Σεραφείμ, τοὺς ὀρθοδόξους ἐπισκόπους Φλωρίνης Αὐγου­στῖνο, Ἐλευθερουπόλεως Ἀμβρόσιο καὶ Παραμυθίας Παῦλο, οἱ ὁποῖοι σχεδὸν μαζὶ μὲ τὸ σύνολο τῶν Ἁγιορειτῶν ἡγουμένων καὶ μοναχῶν, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Ἁγίου Γέροντος Παϊσίου, διέκοψαν τὸ μνημόσυνο τοῦ ὀνόματος τοῦ Οἰκουμενιστοῦ πατριάρχου Ἀθηναγόρου. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη προσευχόμασταν καὶ παρακαλούσαμε νὰ ἐμφανίση ὁ Θεὸς ἕνα γενναῖο ἐπίσκοπο γιὰ νὰ τεθῆ ἐπικεφαλῆς τῆς ὑγιοῦς τῶν Ὀρθοδόξων παρατάξεων, νὰ γίνει, ὅπως ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, στόμα Χριστοῦ[5], στῦλος Ὀρθοδοξίας, ὅπως οἱ μεγάλοι Πατέρες καὶ Διδάσκαλοι, πυρίνη ρομφαία, γιὰ νὰ κατακαύση τίς σύγχρονες φρυγανώδεις αἱρέσεις τοῦ Παπισμοῦ, τοῦ Προτεσταντισμοῦ καὶ τὴν παναίρεση τοῦ διαχρι­στιανικοῦ καὶ διαθρησκειακοῦ Οἰκουμενισμοῦ. Δὲν εἶναι βέβαια ὁ μόνος ἐκ τῶν ἐπισκόπων ποὺ ὀρθοτομεῖ τὸν λόγον τῆς ἀληθείας· ὑπάρχουν πολλοὶ ἄλλοι, γιὰ τοὺς ὁποίους πιστεύουμε ὅτι τηροῦντες τὸ ἐπισκοπικὸ των χρέος θὰ προστεθοῦν ὁσονούπω στοὺς πολυπληθεῖς διὰ τῶν αἰώνων ἀγωνιστὰς καὶ ὁμολογητὰς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως, γιὰ νὰ εὐφράνουν τοὺς Ὀρθοδόξους καὶ νὰ καταισχύνουν τοὺς κακοδόξους, ὅπως ψάλλουμε στὸ ἀπολυτίκιο τῆς ἑορταζούσης κατὰ τὸν μῆνα αὐτὸν μεγαλομάρτυρος Εὐφημίας, ἡ ὁποία διὰ θαύματος κατήσχυνε τοὺς αἱρετικοὺς Μονο­φυσίτες, τοὺ ὁποίους οἱ παναιρετικοὶ Οἰκουμενισταί, βλασφημοῦντες τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ ἀκυρώνοντες ἀποφάσεις Οἰκουμενικῶν Συνόδων καὶ τὴν ὁμόφωνη γνώμη τῶν Ἁγίων Πατέρων, ἀποφάσισαν νὰ τοὺς μεταμορφώσουν σὲ Ὀρθοδόξους, τοὺς ἐπισκόπους των σὲ κανονικοὺς ποιμένες, νὰ τοὺς ἀποκαλοῦν ἁγιώτατους ἀδελφοὺς καὶ νὰ τοὺς δωρίζουν μίτρες καὶ ποιμαντορικὲς ράβδους. 

Δὲν πρόκειται στὸ κείμενο αὐτὸ συμπαραστάσεως καὶ συμπα­ρατάξεως πρὸς τὸν σεβασμιώτατο ποιμενάρχη τοῦ Πειραιῶς νὰ προβοῦμε σὲ παρουσίαση τοῦ πλουσίου περιεχομένου του, διότι τὸ εὑρίσκει κανεὶς εὔκολα στὸν ἠλεκτρονικὸ τύπο, σύντομα δὲ καὶ στὸν ἔντυπο. Ἐπιθυμοῦμε μόνον νὰ ἐξάρουμε, πρᾶγμα ποὺ τὸ πράττει καὶ ὁ ἴδιος στὴν εἰσαγωγή, ὅτι ἡ εὐθύνη τῶν ἐπισκόπων, ὅταν προσβάλλονται θέματα πίστεως, δὲν περιορίζεται τοπικὰ στὴν ἐπαρχία τους, ἀλλὰ ἐπεκτείνεται ἁπανταχοῦ τῆς Ἐκκλησίας, χωρὶς αὐτὸ νὰ ἀποτελῆ ὑπερόρια ἐπέμβαση στὰ ἐσωτερικὰ ἄλλης ἐκκλησίας· διαφορετικὰ ὁ Ἀρειανισμὸς θὰ παρέμενε καὶ θὰ κατεδικάζετο στὴν Ἀλεξάνδρεια μόνο ἀπὸ τοὺς τοπικοὺς ἐπισκόπους, καὶ ὁ Νεστοριανισμὸς καὶ ὁ Μονοφυσιτισμὸς ἐπίσης στὴν Κωνστα­ντινούπολη μόνον. Δὲν θὰ ὑπῆρχε οὔτε ὁ θεσμὸς τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, οὔτε θὰ ὠνομάζοντο Οἰκουμενικοὶ διδάσκαλοι οἱ Ἅγιοι Πατέρες, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος καὶ ἡ διδασκαλία ξεπέρασαν τὰ ὅρια τῆς τοπικῆς ἐπισκοπικῆς τους διακονίας. Εἶναι γι᾽ αὐτὸ ἄξιος ἐπαίνου ὁ μητροπολίτης Πειραιῶς, διότι βλέποντας ὅτι ἡ παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ ἔχει ἐξαπλωθῆ καὶ λυμαίνεται τὴν ἁπανταχοῦ Ἐκκλησία, ἀφοῦ μὲ τὸ πρῶτο του ἔγγραφο ἐζήτησε νὰ καταδικασθῆ ἀπὸ τὴν τοπικὴ σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ζητεῖ τώρα ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ πατριάρχη, ὡς συντονιστὴ τῶν ἐνεργειῶν, ὡς τῇ τιμῇ πρῶτον, στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, νὰ συγκαλέση γενικὴ πανορθόδοξη σύνοδο, γιὰ νὰ ἀσχοληθῆ μὲ τὸ θέμα τῆς παναιρέσεως τοῦ Οἰκουμενισμοῦ. Πρέπει μάλιστα συναφῶς νὰ παρα­τηρήσουμε ὅτι εἶναι τὸ μόνο ἐπίκαιρο καὶ φλέγον θέμα ποὺ διαιρεῖ καὶ σκανδαλίζει σὲ οἰκουμενικὸ ἐπίπεδο τὴν Ἐκκλησία. Τὸ μόνο ποὺ θὰ δικαιολογοῦσε τὴν ἄμεση σύγκληση τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Συνόδου καὶ θὰ σταματοῦσε τὴν φενάκη τῆς πολυετοῦς προετοιμασίας της μὲ δευτερεύοντα καὶ ἀνεπίκαιρα θέματα, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὶς διαρκεῖς ἀναθεωρήσεις τοῦ καταλόγου τῶν θεμάτων της. 

Χαρήκαμε ἰδιαιτέρως, διότι ἡ ἐκτενὴς ἐπιστολή-ὑπόμνημα τοῦ μητρο­πολίτου Πειραιῶς ἀρχίζει καὶ τελειώνει μὲ κείμενα δύο συγχρόνων ἁγίων Γερόντων τῆς Ἐκκλησίας, τῶν ἀειμνήστων Γέροντος Παϊσίου Ἁγιορείτου καὶ τοῦ Γέροντος Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου. Εἶναι πολὺ χαριτωμένα, ὅπως πάντα, ὅσα γράφει ὁ Γέροντας Παΐσιος σὲ ἐπιστολή του στὸν μεγάλο ἐπίσης ἀγωνιστὴ καὶ ὁμολογητὴ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως καὶ ἱδρυτὴ τοῦ «Ὀρθοδόξου Τύπου» Γέροντα Χαράλαμπο Βασιλόπουλο τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1969: «Ἐπειδὴ βλέπω τὸν μεγάλο σάλο εἰς τὴν Ἐκκλησίαν μας, ἐξ αἰτίας τῶν διαφόρων φιλενωτικῶν κινήσεων καὶ τῶν ἐπαφῶν τοῦ Πατριάρχου (Ἀθηναγόρα) μετὰ τοῦ Πάπα, ἐπόνεσα κι᾽ ἐγὼ σὰν τέκνον της καὶ ἐθεώρησα καλόν, ἐκτὸς ἀπὸ τὶς προσευχές μου, νὰ στείλω κι ἕνα μικρὸ κομματάκι κλωστή (ποὺ ἔχω σὰν φτωχὸς μοναχός), διὰ νὰ χρησιμοποιηθῆ κι  αὐτό, ἔστω γιὰ μιὰ βελονιά, διὰ τὸ πολυκομματιασμένο φόρεμα τῆς Μητέρας μας». Ζητοῦμε ὅλοι τὶς προσευχὲς τῶν Ἁγιορειτῶν Πατέρων, γιὰ νὰ παύσει ὁ σάλος μέσα στὴν Ἐκκλησία· ζητοῦμε ὅμως παράλληλα, κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Ὁσίου Γέροντος, καὶ τὴν ἀγωνιστικὴ βελονιά τους, τὴν μαρτυρία καὶ διαμαρτυρία τους γιὰ τὴν ἐξάπλωση τῆς παναιρέσεως τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, τώρα μάλιστα ποὺ ὅσα λέγει καὶ πράττει ὁ Οἰκουμενικὸς πατριάρχης Βαρθολομαῖος ἔχουν ξεπεράσει κατὰ πολὺ τὰ οἰκουμενιστικὰ βήματα τοῦ προκατόχου καὶ προτύπου του πατριάρχου Ἀθηναγόρα. 

Εἶναι συγκλονιστικὸ τὸ κείμενο τοῦ Γέροντος Ἐπιφανίου Θεοδω­ρο­πού­λου, ποὺ τὸ ἀπηύθυνε ὡς ἐπιστολὴ πρὸς τὸν πατριάρχη Ἀθηναγόρα. Δὲν ὑπῆρχε καταλύτερη κατακλείδα γιὰ τὸ τέλος τῆς ἐπιστολῆς τοῦ μητροπολίτου Πειραιῶς. Εἰς αὐτὸ ἐπισημαίνεται ὅτι ἡ Ἐκκλησία δὲν πρόκειται νὰ ἐξαφανισθῆ, ἀκόμη καὶ ἂν μετακινηθῆ ἢ ἐὰν ἀποθάνη καὶ σβήση τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, ὅπως ἔσβησαν καὶ πέθαναν οἱ ἑπτὰ ἐκκλησίες τῆς Ἀποκαλύψεως, μολονότι «οὐδεὶς Ὀρθόδοξος εὔχεται τὴν μετακίνησιν ἢ τὸν θάνατον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Μὴ γένοιτο! Ἀλλὰ οὐδεὶς θὰ θυσιάση χάριν αὐτοῦ ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν ἐκ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως. Ἀγωνίσασθε ὑπὲρ αὐτοῦ πάση δυνάμει. Ὄχι ἁπλῶς ἔχετε δικαί­ωμα, ἀλλ᾽ ὀφείλετε νὰ στηρίξετε αὐτόν, τὸ καθ᾽ Ὑμᾶς. Θυσιάσατε χάριν αὐτοῦ ὅ,τιδήποτε: χρήματα, κτήματα, τιμὰς δόξας, πολύτιμα κειμήλια, Διακόνους, Πρεσβυτέρους Ἐπισκόπους, ἀκόμη καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀθηνα­γόραν! Ἓν μόνον κρατήσατε, ἓν φυλάξατε, ἑνὸς φείσασθε, ἓν μὴ θυσιάσητε: τὴν Ὀρθόδοξον Πίστιν: Ὁ Οἰκουμενικὸς Θρόνος ἔχει ἀξίαν καὶ χρησιμότητα μόνον καὶ μόνον, ὅταν ἐκπέμπη ἁπανταχοῦ τῆς γῆς τὸ γλυκὺ καὶ ἀνέσπερον τῆς Ὀρθοδοξίας Φῶς. Οἱ Φάροι εἶναι χρήσιμοι, ἐὰν καὶ ἐφ᾽ ὅσον φωτίζωσι τοὺς ναυτιλλομένους, ἵνα ἀποφεύγωσι τοὺς σκοπέλους. Ὅταν τὸ φῶς αὐτῶν σβεσθῆ, τότε δὲν εἶναι μόνον ἄχρηστοι, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβεῖς, διότι μεταβάλ­λονται καὶ αὐτοὶ εἰς σκοπέλους».

Τὸ γλυκὺ καὶ ἀνέσπερο Φῶς τῆς Ὀρθοδοξίας ἐκπέμπει τώρα ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Πειραιῶς διὰ τῆς γλώσσης καὶ τῆς γραφίδος τοῦ ποιμενάρχου της καὶ οἰκουμενικοῦ διδασκάλου, ταπεινοῦ καὶ ὁμολογητοῦ ἐπισκόπου κ. Σεραφείμ. «Κύριε φύλαττε αὐτὸν εἰς πολλὰ ἔτη».

11 Ἰουλίου 2013
Μνήμη τῆς Ἁγίας Μεγαλομάρτυρος Εὐφημίας

Γιά τή Σύναξη Κληρικῶν καί Μοναχῶν

Ἀρχιμ. Ἀθανάσιος Ἀναστασίου
Προηγούμενος Ἱ. Μ. Μεγ. Μετεώρου

Ἀρχιμ. Σαράντης Σαράντος
Ἐφημέριος Ἱ. Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου, Ἀμαρούσιον Ἀττικῆς

Ἀρχιμ. Γρηγόριος Χατζηνικολάου
Καθηγούμενος Ἱ. Μ. Ἁγίας Τριάδος, Ἄνω Γατζέας Βόλου

Γέρων Εὐστράτιος Ἱερομόναχος
Ἱ. Μ. Μεγίστης Λαύρας Ἁγ. Ὄρους

Πρωτοπρ. Γεώργιος Μεταλληνός
Ὁμότιμος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

Πρωτοπρ. Θεόδωρος Ζήσης
Ὁμότιμος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Θεσσα­λονίκης

[1] Πράξ. 20, 28-30.
[2] Πρὸς τὸν εὐλαβέστατον ἐν μοναχοῖς κύρ Διονύσιον 1-5, Π. Χρήστου, Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ Συγγράμματα, Θεσσαλονίκη 1966, τόμ. 2, σελ. 482.
[3] Ἰω. 12, 35.
[4] Ἰω. 3, 20-21.
[5] Ἐπίγραμμα τοῦ 11ου αἰῶνος γράφει: «Στόμα Χριστοῦ πέφυκε τὸ τοῦ Παύλου στόμα, στόμα δὲ Παύλου τὸ Χρυσοστόμου στόμα».Φωτογ.0041_001

Χριστιανοί όλων των χωρών, ενωθείτε Το Παγκόσμιο Συμβούλιο

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 2, 2013 by aretimaurogianni
Χριστιανοί όλων των χωρών, ενωθείτε PDF Εκτύπωση E-mail
logo_oikoumene.jpgΤο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών τα βάζει με τις αγορές και προσεύχεται για την επανάσταση
 
Της ΜΑΡΙΑΝΘΗΣ ΠΕΛΕΒΑΝΗ
 
 

     Επείγουσα «έκκληση για δράση, για μια οικονομία της ζωής, δικαιοσύνη και ειρήνη για όλους» απευθύνει το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ) προς τα μέλη του, η οποία πρόκειται να επικυρωθεί στη γενική συνέλευση του ΠΣΕ, που θα πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο του 2013 στο Busan της Νότιας Κορέας

 

Kairos για δράση

     Είναι «Kairos» για αποφασιστική δράση, για μια νέα αρχή. Για μια «οικονομία στην υπηρεσία της ζωής». «Η παρούσα παγκόσμια οικονομική τάξη οδηγεί στην ταυτόχρονη εξαθλίωση των πολλών και στον πλουτισμό των λίγων, σε περισσότερη βία και πόλεμο, στην καταστροφή του περιβάλλοντος. Δικός μας στόχος είναι μια ζωή στην πληρότητά της για όλους, μια δίκαιη, ειρηνική και οικολογικά βιώσιμη παγκόσμια (οικονομική) τάξη».

     Αυτά υποστηρίζουν και διαδηλώνουν οι Kairos (από την ελληνική λέξη για το χρόνο), ένα νέο παγκόσμιο χριστιανικό κίνημα για

 

 

την κοινωνική δικαιοσύνη, την ειρήνη και την ακεραιότητα της Δημιουργίας. Πρόκειται για ένα οικουμενικό δίκτυο από ομάδες, πρωτοβουλίες και οργανώσεις χριστιανών με την αρωγή του ΠΣΕ, το οποίο επιδιώκει συμμαχίες με τα κοινωνικά κινήματα, τα συνδικάτα και τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις ενάντια «στην άδικη και καταστροφική δομή της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας», αναζητώντας παράλληλα και εφαρμόζοντας εναλλακτικές προτάσεις και λύσεις. Ηδη σε διάφορες πόλεις του κόσμου οργανώνονται εργαστήρια και συναντήσεις, διαδηλώσεις και δράσεις, δημοσιεύονται και διανέμονται έρευνες και αναλύσεις προς ευαισθητοποίηση του κόσμου.
     Το κίνημα Kairos, το οποίο έχει τις ρίζες του στον αγώνα χριστιανών που συνδέθηκαν με τα αντι-απαρτχάιντ και απελευθερωτικά κινήματα στην Αφρική και στην Κεντρική Αμερική στα μέσα της δεκαετίας του 1980 αλλά και στη «Θεολογία της Απελευθέρωσης», έφτασε τελευταία στην Παλαιστίνη (www.kairospalestine.ps), στις ΗΠΑ (www. kairosusa.org), στον Καναδά (www.kairos-canada.org) και στην Ευρώπη (www.kairos-europa.de, www.kairoswb.com).
 
 
Πολιτική ατζέντα
 
 
    Τι είναι όλα αυτά που αίφνης διακηρύττουν οι χριστιανοί; Η εκκλησία και η θεολογία μπλέκονται στα κοσμικά χωράφια της πολιτικής και οικονομικής διακυβέρνησης; Και μάλιστα ανατρεπτικά; Μιλήσαμε με τον καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, Πέτρο Βασιλειάδη, ο οποίος εκπροσωπεί την Ορθόδοξη Θεολογία στο ΠΣΕ και συμμετέχει στην επιτροπή του προγράμματος «Για τη Φτώχεια, τον Πλούτο και την Οικολογία»: «Από τα τέλη του 20ού αιώνα στο ΠΣΕ διαπιστώθηκε ότι η οικονομικά φιλελεύθερη οικουμένη βρίσκεται σε αντίθεση με την οικουμένη της πίστεως και της αλληλεγγύης. Γι’ αυτό και οι εκκλησίες αποφάσισαν ότι αποτελεί ηθική, θεολογική και πνευματική πρόκληση για το χριστιανικό κόσμο, ο οποίος αγωνίζεται για το όραμα της ενότητας της ανθρωπότητας και του συνόλου των πλασμάτων που κατοικούν στη Γη. Ετσι άρχισε το πρόγραμμα με το ακρωνύμιο ΑΓΑΠΗ (AGAPE=Alternative Globalization Addres-sing People and Earth, δηλαδή Εναλλακτική Παγκοσμιοποίηση με Κέντρο τον Ανθρωπο και τη Γη), που αμφισβητεί το λεγόμενο «μονόδρομο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης». Το πρόγραμμα «Για τη Φτώχεια, τον Πλούτο και την Οικολογία» ξεκίνησε το 2006 και είναι συνέχεια της παραπάνω διαδικασίας».
 
     Και τι προτείνει η Εκκλησία; Να κατεβούν οι χριστιανοί στο δρόμο, να συγκρουστούν με τις αγορές, να διώξουν τους «εμπόρους από το ναό»; «Η έκκληση για δράση αποσκοπεί στο να ευαισθητοποιήσει τις χριστιανικές κοινότητες και τους μεμονωμένους πιστούς, προκειμένου να υπερασπιστούν την πίστη τους», μας λέει ο καθηγητής Π. Βασιλειάδης, «και η χριστιανική πίστη προϋποθέτει ένα σύστημα οικονομίας που προσδιορίζεται από το νόμο της δικαιοσύνης του Θεού, το σεβασμό του ανθρώπου και όχι του Μαμωνά, υποδηλώνει μια οικονομία της επάρκειας (που οδηγεί στην αειφόρο ανάπτυξη) και όχι του κέρδους, της συσσώρευσης πλούτου και του χρήματος».
 
 
Διαρκής διάλογος
 
 
    Από τη διαδικασία του προγράμματος «Για τη Φτώχεια, τον Πλούτο και την Οικολογία», όπου συντελείται ένας διαρκής διάλογος με κοινωνικές οργανώσεις από όλο τον κόσμο, επιστημονικούς και πολιτικούς παράγοντες, δεν έλειψε και η ελληνική κρίση. Οπως μάλιστα μας ενημερώνει ο Πέτρος Βασιλειάδης: «Τα δύο τελευταία χρόνια σε όλες τις συναντήσεις της επιτροπής είχαμε ειδική αναφορά στην ελληνική πραγματικότητα. Αυτό το ενδιαφέρον με παρακίνησε να μεσολαβήσω στον αρχιεπίσκοπο για κάποια συνάντηση με τους επιτελείς του ΠΣΕ. Οπερ και εγένετο, η αντιπροσωπεία ήλθε στη χώρα μας, χωρίς όμως την απαιτούμενη δημοσιότητα, με ευθύνη και των δύο πλευρών».
 
     Στο κείμενο της επείγουσας «Εκκλησης για Δράση», το οποίο κατατίθεται για διαβούλευση και δράση στην επικείμενη γ.σ. του ΠΣΕ, αναφέρεται, μεταξύ άλλων: «Διακρίνουμε τη μοιραία διαπλοκή της παγκόσμιας κοινωνικο-οικονομικής, κλιματικής και οικολογικής κρίσης, που συνοδεύεται από τα δεινά του λαού και τον αγώνα τους για επιβίωση. Η εκτεταμένη απελευθέρωση της αγοράς, η ανεξέλεγκτη ιδιωτικοποίηση των αγαθών και των υπηρεσιών, εκμεταλλεύονται το σύνολο της δημιουργίας και διαλύουν τις κοινωνικές υπηρεσίες… Το κυρίαρχο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα απειλεί να θέσει τέρμα τόσο στις συνθήκες για ειρηνική συνύπαρξη όσο και στη ζωή όπως την ξέρουμε… Ενας αυξανόμενος αριθμός χριστιανικών κοινοτήτων από όλες τις ηπείρους εντείνουν τις προσπάθειές τους και εκφράζουν την πεποίθησή τους ότι η μεταμόρφωση είναι εφικτή».
 
     Κατά πόσο, τώρα, αποδέχονται τη φιλοσοφία του κειμένου όσοι δηλώνουν θρησκευόμενοι και, αντίστοιχα, κατά πόσο γνωρίζουν την ύπαρξη τέτοιας σκέψης στους χριστιανούς όσοι δηλώνουν μη χριστιανοί είναι σοβαρά ερωτήματα.

  Image

Κύριε, γνώρισέ μου αὐτὸν τὸν ἄγνωστο…  Μοναχός Ἰωσὴφ Γρηγοριάτης

Posted in Uncategorized on Ιουλίου 2, 2013 by aretimaurogianni

Κύριε, γνώρισέ μου αὐτὸν τὸν ἄγνωστο…

 
 
Μοναχός Ἰωσὴφ Γρηγοριάτης ( = της μονής Γρηγορίου)
ΑΝΑΒΑΣΕΙΣ (κι εκεί από εδώ & εδώ)
 
Μοναχός Ἰωσὴφ Γρηγοριάτης (1915-2008)

Κύριε γνώρισέ μου αὐτὸν τὸν ἄγνωστο. Ξέρω τὸ ὄνομά μου, τὴν ἡλικία μου, τὸ βάρος μου, τὸ χρῶμα τῶν μαλλιῶν μου, ὅμως τὸν ἑαυτό μου δὲν τὸν γνωρίζω. Αὐτὸς σὲ μένα τὸν ἴδιο, παραμένει κρυμμένος καὶ ἄγνωστος. Ἐσὺ ὅμως Χριστέ μου, ποὺ «ἐξετάζεις νεφροὺς καὶ καρδιὲς» τὸν γνωρίζεις. 

Ἐσὺ γνωρίζεις κάθε ἄνθρωπο ἐρχόμενο εἰς τὸν κόσμο, «ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ». Ἐσὺ κρατᾶς στὰ πλαστουργικά σου χέρια τὴν φωτογραφία τοῦ μυστικοῦ καὶ ἀγνώστου ἑαυτοῦ μου, σὲ ὅλες τὶς λεπτομέρειες. Τί δὲν θὰ ἔδινα νὰ ἀποκτήσω αὐτὴ τὴν φωτογραφία Κύριέ μου! Νὰ τὴν κρατήσω μπροστὰ στὰ μάτια μου.
 
Νὰ δῶ ἐπὶ τέλους ποιὸς εἶμαι. Μία μυστικὴ φωνή μου λέει πὼς δὲν θὰ ἄντεχα νὰ δῶ τὴ φωτογραφία μου αὐτή. Καὶ ἂν τὴν ἔβλεπα, πὼς δὲν θὰ μποροῦσα νὰ ἀναγνωρίσω τὸν ἑαυτό μου. Γι’ αὐτὸ Κύριε εἶμαι εὐχαριστημένος ποὺ Ἐσύ, γεμάτος ἀγάπη γιὰ μένα, κρατᾶς ἀποκλειστικὰ δική σου τὴν φωτογραφία τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μου.
 
Γιατί ξέρω πὼς Ἐσὺ θὰ δουλέψεις μέσα μου γιὰ νὰ ἀποκαταστήσεις τὴν πραγματικὴ εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ μου καὶ νὰ τὴν παρουσιάσεις μὴ ἔχουσα σπίλο ἢ ρυτίδα ἀλλὰ ἵνα ᾗ ἁγία καὶ ἄμωμος. Κύριε θέλω νὰ σοῦ δώσω τὴν δυνατότητα νὰ ἐπεξεργασθεῖς μέσα μου τὸν ἑαυτό μου…  
Ἑαυτέ μου, σκάβε βαθειὰ τὸ πηγάδι τῆς αὐτογνωσίας, τῆς αὐτομελέτης. Ἐρεύνα τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ ζωή σου. Γίνου ἀναζητητὴς γιὰ νὰ βρεῖς μαργαριτάρια καὶ ψήγματα χρυσοῦ ἀπὸ τὸ χρυσωρυχεῖο τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ (Ματθαῖος 13, 44-46). Σκάβε καὶ ἄνοιξε τὸ χῶρο τῆς ὑπάρξεώς σου, γιὰ νὰ αὐξάνονται πιὸ πολὺ μέσα σου τὰ ἀποθέματα τῆς χάριτος τοῦ θεοῦ.
 
Βάλε ὅλο καὶ πιὸ βαθειὰ μέσα σου «τὸν θεμέλιον…ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστὸς» (Α΄ Κορινθίους 3, 11). Ἂν θέλεις νὰ ἀνέβεις «ψηλά», χαμήλωνε, σκάβε. Σκάβε ὅλο καὶ πιὸ βαθειά. Ἄνοιγε Κύριέ μου βαθειὰ τὸ πηγάδι τῆς αὐτογνωσίας καὶ τῆς ταπείνωσης..
 
Γιατί προσεύχομαι; Ὄχι βέβαια γιὰ νὰ ἀπαριθμήσω στὸν Θεὸ τὶς ἁμαρτίες μου. Ὄχι γιὰ νὰ καυχηθῶ γιὰ τὰ ἔργα μου. Ὄχι γιὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν συνείδησή μου, ὅτι δὲν παρέλειψα τὸ «καθῆκον» τῆς προσευχῆς. Ὄχι γιὰ νὰ κατακρίνω τοὺς ἄλλους «ἁμαρτωλοὺς» ποὺ συνάντησα στὸ δρόμο μου.
 

Από εδώ

Οὔτε γιὰ νὰ ἀρχίσω ἢ νὰ τελειώσω «θρησκευτικὰ» τὴ μέρα μου. Ἀλλὰ γιὰ νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν πολυεύσπλαχνο Κύριο νὰ καλύψει μὲ τὸ πολὺ ἔλεός του, τὰ πολλὰ σφάλματά μου, τὰ ἀτελῆ καὶ ἐλλιπῆ ἔργα μου, τὴν ἔλλειψη ἀγάπης καὶ κατανοήσεως τῶν ἀδελφῶν μου, τὶς πολλὲς ἁμαρτίες μου.
Γιὰ αὐτὸ προσεύχομαι! Γιὰ νὰ ἀνανεώσω τὴ συναίσθηση τῆς ἁμαρτωλότητάς μου, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐμπιστοσύνη μου στὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὅταν προσεύχομαι αἰσθάνομαι πὼς εἶμαι μπροστὰ στὸν Ἅγιο Θεό !

Επισκεφθείτε και:

Αυτογνωσία
Ταξί για τον παράδεισο!

Ζήσε πέρα από τα όρια!  
Η εσωτερική ειρήνη  
Η δικτατορία των «πρέπει» – ή αλλιώς: ζήσε με έρωτα!  
Η θρησκεία της χαράς – Γελαστοί άγιοι  
Η άμεση γνώση του Θεού από τους ανθρώπους  
Η θεραπευτική των πνευματικών νοσημάτων   
Ηθικισμός; Όχι, ευχαριστώ!
 
Ο νέος που καταράστηκε το Θεό – και έγινε ο π. Σεραφείμ Ρόουζ
Στις φυλακές της Ρουμανίας είδα τον Ιησού Χριστό
Επιστολή προς τους αδελφούς μας Ινδιάνους   
Ένα παιδί που προσποιούνταν πως είναι γέρος

Θέλει τόλμη η προσευχή!!
Περί προσευχής κάτι βαθύ

Αναρτήθηκε από στις 4:21 μ.μ. Δεν υπάρχουν σχόλια:

Αποστολή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου BlogThis!Μοιραστείτε το στο TwitterΜοιραστείτε το στο FacebookImage